هدف درس
نسبت حکمت احکام با عمل و نمونههای فرهنگی، ورزشی و اقتصادی را توضیح دهید.
۱
شناخت سعادت ← اعتماد و عمل به حکم
۲
حکمت جزئی شناختهشده ≠ تمام حکمت
۳
فرهنگ و ورزش و اقتصاد ← مسئولیت فردی + اجتماعی
پایه دوازدهم · درس ۸
زندگی در دنیای امروز و عمل به احکام الهی
۳۷ نکته منتخبنقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · نقشه و هدف درسپیش از مرور
رابطهها را ببین؛ فقط واژهها را ردیف نکن
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
حکمت حکم و محدودیت شناخت
احکام در چارچوب کتاب با سعادت دنیا و آخرت پیوند دارند. جستوجوی حکمت آنها ارزشمند است، ولی دانستن یک فایده به معنای شناخت تمام دلیل حکم نیست. بنابراین از نبودن یک فایده در موقعیتی خاص، نمیتوان خودسرانه لغو حکم را نتیجه گرفت. استخراج حکم موضوع تازه کار تخصصی است و پویایی دین با پذیرفتن هر عادت رایج فرق دارد.
فرهنگ، رسانه و ورزش
تولید اثر مفید و گسترش فرهنگ درست، رعایت حقوق پدیدآورنده و مقابله با سلطه رسانهای در متن مطرح است. موسیقی فقط با نام سنتی یا جدید سنجیده نمیشود؛ معیار بیانشده، تناسب با مجالس لهو و تحریک نامناسب است. شادی و ورزش اصلِ ممنوع نیستند؛ رعایت حریم، دوری از قمار و زیان اهمیت دارد. واجب کفایی با اقدام کافیِ برخی از دیگران ساقط میشود، اما واجب عینی بر عهده هر فرد است.
اقتصاد مسئولانه
سه هدف اداره اقتصادی در درس استقلال، عدالت و آبادانی همراه پرهیز از دنیاپرستی است. کسب حلال، کیفیت کالا، پرهیز از فریب، استفاده مسئولانه از تولید داخلی، مبارزه با فساد، سادهزیستی و حفاظت از محیط زیست به این هدفها مربوطاند. احکام وابسته به شرط را باید با شرط نقل کرد؛ مثلاً بحث خرید خارجی در متن با ایجاد وابستگی پیوند خورده، نه صرف خارجی بودن هر کالا.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
نمونههای هر عرصه؛ ص ۱۰۱ تا ۱۰۴
در فرهنگ، حق نشر و اجازه صاحب اثر، رعایت معیار محتوای سالم در تولید و مصرف رسانه و ایجاد زیرساخت ارتباطی مستقل مطرح است. جشن با رعایت احکام مجاز است و با صله رحم میتواند ارزش بیشتری یابد. در ورزش، سلامت، فروتنی و تقویت روابط خانواده و همسایه مطلوب است؛ اگر فراهم کردن امکانات برای پیشگیری از فساد ضرورت پیدا کند، متن آن را واجب کفایی میداند. در اقتصاد، مسئولان باید از فساد و تجملگرایی بپرهیزند و روابط خارجی را چنان تنظیم کنند که ابزار فشار و سلطه نشود. این شروط را نباید در پاسخ حذف کرد.
از حکم فردی تا ساختار اجتماعی
در فرهنگ و رسانه، تولیدکننده مسئول محتوای سالم و رعایت حق صاحب اثر است و مصرفکننده نیز باید انتخاب آگاهانه داشته باشد. در ورزش، سلامت، فروتنی و روابط خانوادگی اهمیت دارد و فراهمکردن امکان سالم ممکن است مسئولیتی کفایی شود. در اقتصاد، صداقت تولید، پرهیز از اسراف و جلوگیری از وابستگی سلطهآور وظایف دو سویهاند. این مثالها نشان میدهند عمل به حکم فقط تصمیم خصوصی نیست و گاهی ساختار لازم دارد.
تعریف دقیق: حکمت حکم
فایدهای از حکم که ممکن است بخشی از دلیل آن را روشن کند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
تعریف دقیق: واجب عینی
وظیفهای که بر عهده هر فرد مکلف است.
تعریف دقیق: واجب کفایی
وظیفهای که با اقدام کافی برخی، از دیگران ساقط میشود.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · آیه، روایت و پیاماز عبارت تا مفهوم
معنی، پیام و ارتباط با درس
نقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
آیه · توبه، ۱۰۹؛ عبارت منتخب
عَلَىٰ تَقْوَىٰ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ
معنی: بر تقوای الهی و خشنودی او.
پیام و پیوند: پایه استوار زندگی در برابر بنای سست و در معرض سقوط.
آیه · بقره، ۲۱۹؛ عبارت منتخب
وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا
معنی: گناه آن دو از سودشان بزرگتر است.
پیام و پیوند: در بحث شراب و قمار، منفعت اقتصادی محدود مجوز نادیده گرفتن زیان نیست.
رواج یک رفتار، دلیل درستی آن نیست؛ شناخت یک حکمت نیز اختیار حذف حکم را نمیدهد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
گروهی میگوید چون مسابقه ورزش سالم است، شرطبندی بر آن هم سالم است. ایراد چیست؟
پاسخ تشریحی:
حکم اصل ورزش و شرطبندی دو موضوع متفاوت است. سالم بودن حرکت ورزشی، قید مالی و قمار را خودبهخود مجاز نمیکند؛ متن شرطبندی را حتی در بازی معمولی منع میکند.
واجب عینی و کفایی چه تفاوتی دارند؟
پاسخ تشریحی:
عینی بر عهده هر فرد است؛ کفایی بر همه است اما اگر به حد کافی انجام شود از دیگران برداشته میشود.
آیا یافتن یک فایده برای رفتار ممنوع، جواز آن را ثابت میکند؟
پاسخ تشریحی:
خیر. ارزیابی حکم به یک فایده جزئی محدود نیست؛ آیه شراب و قمار وجود منفعت را با بزرگتر بودن زیان و گناه جمع میکند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
چرا تولیدکننده و مصرفکننده هر دو در اقتصاد سالم مسئولاند؟
پاسخ تشریحی:
تولیدکننده باید کیفیت و صداقت را رعایت کند و مصرفکننده به اسراف، وابستگی و انتخاب مسئولانه توجه کند. انداختن همه مسئولیت بر یک طرف، رابطه دو سوی اقتصاد را نادیده میگیرد.
چرا حق نشر هم به تولید فرهنگی و هم به مصرف دانشآموز مربوط است؟
پاسخ تشریحی:
تولیدکننده نباید اثر دیگری را بیاجازه عرضه کند و مصرفکننده نیز با تهیه یا بازنشر غیرمجاز میتواند همان حق را نقض کند. رعایت حق صاحب اثر در هر دو سوی چرخه فرهنگی لازم است.
واجبی که با اقدام کافی برخی از دیگران ساقط میشود، واجب …… است.
پاسخ تشریحی:
کفایی
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
شناخت یک فایده از حکم، به انسان اجازه میدهد هرجا آن فایده نبود حکم را لغو کند.
پاسخ تشریحی:
نادرست؛ یک حکمت جزئی تمام دلیل حکم نیست و استخراج حکم تخصص میخواهد.
زنجیره مفهومی زیر را با توضیح رابطه هر پیکان بازنویسی کنید: شناخت سعادت ← اعتماد و عمل به حکم
پاسخ تشریحی:
شناخت محدود انسان از همه مصالح، اعتماد به هدایت الهی و عمل به حکم را لازم میکند. دانستن یک فایده فقط بخشی از حکمت را نشان میدهد و مجوز حذف حکم نیست. اجرای احکام در فرهنگ، رسانه، ورزش و اقتصاد هم انتخاب فردی و هم فراهمکردن ساختار اجتماعی را میطلبد؛ نوع مسئولیت میتواند عینی یا کفایی باشد.
پیام عبارت «عَلَىٰ تَقْوَىٰ مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ» را به موضوع درس پیوند دهید؛ تکرار ترجمه بهتنهایی کافی نیست.
پاسخ تشریحی:
پایه استوار زندگی در برابر بنای سست و در معرض سقوط.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
چرا دانستن یک حکمت برای حکم الهی، همه علتهای آن حکم را ثابت نمیکند؟
پاسخ تشریحی:
دانش انسان به همه پیامدهای فردی و اجتماعی احکام احاطه ندارد. یک حکمت شناختهشده میتواند فهم و انگیزه عمل را تقویت کند، اما نبود آن در یک مورد یا کشف حکمت تازه، اصل حکم را خودبهخود تغییر نمیدهد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۸ · مرور پایانیجمعبندی درس
مرور هدفمند امتحان نهایی
مسیر جمعبندی
یک نمونه فرهنگی، ورزشی و اقتصادی را با شرط حکم آن توضیح دهید. سه هدف اقتصاد و یک نمونه از مسئولیت فردی و اجتماعی را بازیابی کنید.
روش پاسخگویی: صورت سؤال را به چند خواسته بشکن؛ برای هر خواسته، مفهوم، دلیل و قید همان درس را بنویس و از نسبتدادن ادعای بیرون متن کتاب خودداری کن.