نقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · نقشه و هدف درس
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
شش سنت را با شروطشان بشناسید و از داوری شتابزده درباره نعمت و رنج بپرهیزید.
ابتلاء ← انتخاب در خیر و شر و امور روزمره ← ظهور و پرورش استعداد
امداد عام ← امکان حرکت هر دو راه | توفیق ← نیت درست + کوشش + حقپذیری
سبقت رحمت ← فرصت توبه و جبران + پاداش افزون
اصرار و لجاجت + سوءاستفاده اختیاری از مهلت ← سنت واحد املاء و استدراج
رفتار نیک یا بد ← پیامد در زندگی، با پرهیز از داوری بیدلیل درباره اشخاص
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
ابتلاء قرار گرفتن انسان در موقعیتی است که گرایشها و استعدادهایش با انتخاب و عمل آشکار و پرورش داده شود؛ خدا برای رفع ناآگاهی خود امتحان نمیکند. این سنت همه انسانها را دربرمیگیرد و ماده آن فقط رنج و حادثه بزرگ نیست: سلامت و بیماری، داشتن و نداشتن، داوری درباره دیگران و رعایت حقوق مردم در زندگی روزمره هم موقعیت امتحاناند. موفقیت در یک مرحله، آمادگی ورود به مرحلهای بالاتر را میسازد؛ از این رو افزایش ایمان میتواند با آزمونهای بیشتر و زمینه کمال برتر همراه شود.
خدا توان جسمی و فکری، اراده و امکانات جهان را در اختیار انسان میگذارد تا انتخاب او امکان تحقق پیدا کند. این امداد به نیکوکار و بدکار میرسد؛ بنابراین برخورداری از امکانات، بهتنهایی نشانه درستی راه یا رضایت خدا نیست. شخص باید جهت استفاده از نعمت را بسنجد.
توفیق یعنی آسانشدن اسباب حرکت برای کسی که با نیت درست در راه حق میکوشد. دوست خوب، موقعیت یادگیری و زمینه انجام کار نیک میتوانند از جلوههای آن باشند. عامل درونیِ حقپذیری نیز مهم است: دو نفر ممکن است یک پیام را بشنوند، اما یکی با پذیرش و عمل رشد کند و دیگری با لجاجت از آن دورتر شود.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
رحمت الهی در بازبودن راه توبه، پوشاندن خطا، پذیرش عمل اندک، فرصت جبران پیش از ثبت گناه و چندبرابر شدن پاداش نیکی دیده میشود. سختگیری تربیتی نیز انتقامگیری نیست. این سنت به گناهکار امید بازگشت میدهد، اما مجوز برنامهریزی برای ادامه خطا نمیشود.
اگر کسی پس از فرصتهای بازگشت بر باطل اصرار کند و با حق دشمنی ورزد، ممکن است مهلت و نعمت بیشتر را با انتخاب خود وسیله فرورفتن تدریجی در خطا سازد. وفور نعمت فقط وقتی با این سنت پیوند میخورد که اصرار، لجاجت و سوءاستفاده از مهلت در داده مسئله روشن باشد. املاء و استدراج در این درس یک سنتاند و نباید به صورت دو سنت مستقل در سؤال امتحانی تفکیک شوند.
طبق بیان درس، برخی اعمال در همین نظام زندگی پیامدهای مشخص دارند: صله رحم و محبت به خویشان و صدقه با افزایش عمر، و قطع رحم و بیمحبتی با کاهش عمر پیوند داده شدهاند. احسان به والدین، امانتداری، لقمه حلال، آبدادن به درخت تشنه، سیرابکردن حیوان و برطرفکردن اندوه دیگران از عوامل بهبود زندگی معرفی شدهاند؛ ظلم و افزایش گناه نیز میتوانند نزول بلا و عدم استجابت دعا را در پی داشته باشند و ایمان و تقوای واقعی زمینه نزول برکاتاند. این روابط، قانون کلیِ آموزشی درساند و اجازه نمیدهند علت قطعی بیماری، فقر یا رنج یک شخص را بدون دانستن همه عوامل به گناه او نسبت دهیم؛ آن وضعیت میتواند ابتلاء یا حاصل علتهای ناشناخته دیگر باشد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
قرارگرفتن انسان در موقعیت انتخاب و پرورش با خیر یا شر.
امکانات انتخاب که در اختیار هر دو مسیر قرار میگیرد.
یاری خاص برای کسی که با نیت درست در راه حق میکوشد.
پیشیگرفتن فرصت بازگشت و پاداش افزون بر کیفر؛ بدون تبدیلشدن به مجوز ادامه خطا.
یک سنت: مهلت و افزایش تدریجی امکانات برای فردِ مصرّ و لجوج که با اختیار در خطا فروتر میرود.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
پیوند برخی رفتارهای نیک یا بد با پیامدهای زندگی، بدون داوری قطعی درباره علت رنج یک شخص.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
وَنَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً
معنی: شما را با بدی و خوبی میآزماییم.
پیام و پیوند: هر دو وضعیت خوشایند و ناخوشایند میدان انتخاباند.
وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا
معنی: کسانی را که در راه ما بکوشند، به راههای خود هدایت میکنیم.
پیام و پیوند: پیوند تلاش در راه حق با هدایت و امداد خاص.
كُلًّا نُمِدُّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ مِنْ عَطَاءِ رَبِّكَ
معنی: هر دو گروه را از عطای پروردگارت یاری میرسانیم.
پیام و پیوند: امکانات انتخاب در قالب امداد عام در اختیار هر دو راه قرار میگیرد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا
معنی: هر کس نیکی بیاورد، ده برابر آن پاداش دارد و هر کس بدی بیاورد، جز به همان اندازه کیفر نمیبیند.
پیام و پیوند: افزونی پاداش نیکی و هماندازه بودن کیفر بدی، نمونه سبقت رحمت است.
وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ
معنی: کسانی را که آیات ما را تکذیب کردند، از جایی که نمیدانند بهتدریج فرو میگیریم و به آنان مهلت میدهم؛ تدبیر من استوار است.
پیام و پیوند: مهلت وقتی با تکذیب، لجاجت و استفاده اختیاری برای ادامه خطا همراه شود، با سنت واحد املاء و استدراج پیوند دارد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ
معنی: اگر مردم آبادیها ایمان میآوردند و تقوا میورزیدند، برکاتی از آسمان و زمین بر آنان میگشودیم.
پیام و پیوند: ایمان و تقوا از مصداقهای ارتباط عمل انسان با پیامدهای زندگیاند.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُ بِمَنْزِلَةِ كِفَّةِ الْمِيزَانِ كُلَّمَا زِيدَ فِي إِيمَانِهِ زِيدَ فِي بَلَائِهِ
معنی: مؤمن مانند کفه ترازوست؛ هر اندازه ایمانش افزوده شود، امتحانش نیز افزوده میشود.
پیام و پیوند: عبور از آزمونهای نخست و رشد ایمان، انسان را برای آزمونهای تازه و کمال برتر آماده میکند.
نعمت بهتنهایی نشانه رضایت نیست؛ رنج هم گواه گناه فرد نیست. املاء و استدراج در آزمون این کتاب از هم تفکیک نمیشوند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
داشتن امکانات میتواند از امداد عام باشد و تأیید اخلاقی نیست. اگر اصرار در باطل و سوءاستفاده از مهلت و نعمت در صورت سؤال تصریح شده باشد، با املاء و استدراج ارتباط دارد؛ صرف ثروت برای چنین تشخیصی کافی نیست.
خدا از درون آگاه است؛ امتحان برای ظهور و رشد استعداد و آشکار شدن انتخاب انسان است، نه آگاه شدن خدا.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
امکانات عام برای حرکت اختیاری هر دو گروه فراهم است؛ توفیق خاص با نیت درست و تلاش در راه حق ارتباط دارد.
این سنت وجود ارتباط میان برخی اعمال و نتایج را بیان میکند، اما ما همه علتها و وضعیت شخص را نمیدانیم و ابتلاء نیز با خیر و شر شامل همه است. نتیجه قطعی درباره شخص، فراتر از دادههاست.
موفقیت در هر مرحله، ظرفیت و آمادگی ورود به مرحله بالاتر را ایجاد میکند. آزمون تازه برای کشف مجهول خدا نیست؛ زمینه آشکارشدن و رشد بیشتر استعداد و ایمان انسان است.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
حادثه بزرگ لازم نیست؛ همین موقعیت، انتخاب میان سوءظن و بازگویی خبر یا توقف داوری و رعایت حق دیگری است. عمل درست، سنجش خبر و حفظ آبروست و این انتخاب به رشد شخصیت کمک میکند.
شنیدن دعوت یک زمینه مشترک است، اما بهره از توفیق به نیت، کوشش و حقپذیری درونی نیز ارتباط دارد. پذیرش و عملِ نفر اول زمینه هدایت بیشتر میسازد؛ واکنش دوم نشان میدهد وجود امکان بیرونی بهتنهایی نتیجه یکسان نمیدهد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
بازبودن توبه، پوشاندن خطا، فرصت پیش از ثبت گناه، پذیرش عمل اندک و پاداش چندبرابر از نمونهها هستند. این جلوهها راه بازگشت و جبران را باز نگه میدارند، ولی اجازه اصرار برنامهریزیشده بر خطا نیستند.
وقتی اصرار بر باطل، دشمنی با حق و استفاده اختیاری از مهلت و نعمت برای ادامه گناه در صورت مسئله تصریح شده باشد. صرف نعمت کافی نیست و املاء و استدراج نیز در این درس یک سنت واحدند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
طبق بیان درس، صله رحم و صدقه با افزایش عمر و قطع رحم با کاهش عمر پیوند دارند. احسان به والدین، امانتداری، لقمه حلال، آبدادن به درخت تشنه، سیرابکردن حیوان و رفع اندوه دیگران به بهبود زندگی کمک میکنند؛ ظلم و افزایش گناه نیز میتوانند نزول بلا و عدم استجابت دعا را در پی داشته باشند. این قانون کلی اجازه نمیدهد بدون آگاهی از همه علتها، رنج شخص معینی را نتیجه گناه او بدانیم.
ابتلاء
نادرست؛ نعمت و سختی میتوانند موقعیت آزمون باشند و چنین داوری قطعی مجاز نیست.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
ابتلاء موقعیت انتخاب و پرورش را فراهم میکند و امداد عام ابزار انتخاب را به هر دو راه میرساند. کسی که با نیت درست و حقپذیری حرکت کند از توفیق بهره بیشتری میبرد و سبقت رحمت راه جبران را باز نگه میدارد. اصرار اختیاری بر باطل میتواند مهلت را به املاء و استدراج بدل کند و خودِ اعمال نیز پیامدهایی در زندگی بر جا میگذارند.
هر دو وضعیت خوشایند و ناخوشایند میدان انتخاباند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
املاء و استدراج با اصرار آگاهانه بر گناه و سوءاستفاده اختیاری از مهلت و نعمت پیوند دارد و به دورشدن تدریجی میانجامد. صرف برخورداری از نعمت، بدون دانستن رفتار و درون فرد، دلیل رضایت خدا یا استدراج نیست.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۶ · مرور پایانیشش سنت را با یک قید برای هر کدام بنویسید. در تحلیل موقعیت، نخست ببینید دادههای لازم واقعاً ذکر شدهاند یا نه.
این صفحه برای جستوجوی «جزوه دین و زندگی دوازدهم درس ۶»، «نکات ناب دین و زندگی» و مرور سریع کنکور و امتحان نهایی آماده شده است.