هدف درس
اثر توحید در زندگی فرد و جامعه و رابطه متقابل آن دو را نشان دهید.
۱
توحید نظری ← شناخت | توحید عملی ← جهت رفتار
۲
فرد صالح ↔ جامعه عادلانه
۳
فرمانروایی هوا یا قدرت باطل ← پراکندگی و وابستگی
پایه دوازدهم · درس ۳
توحید و سبک زندگی
۳۶ نکته منتخبنقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · نقشه و هدف درسپیش از مرور
رابطهها را ببین؛ فقط واژهها را ردیف نکن
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
از اعتقاد تا جهت رفتار
توحید عملی یعنی زندگی با محور بندگی خدا سامان یابد؛ فقط گفتن یک گزاره اعتقادی کافی نیست. فرد موحد در امید، ترس، انتخاب و مصرف امکانات، رضای خدا را معیار میگیرد. این جهت واحد به رفتار انسجام میدهد و انسان را از وابستگی پراکنده به خواستههای متعارض دور میکند.
توحید اجتماعی
زندگی اجتماعی نیز باید در قانون، فرهنگ، اقتصاد و روابط قدرت با معیار الهی تنظیم شود. اگر توحید فقط به عبادت شخصی محدود شود، بخشی از زندگی خارج از جهت اصلی میماند. فرد و جامعه بر یکدیگر اثر دارند: افراد صالح محیط بهتر میسازند و محیط عادلانه، عمل درست را آسانتر میکند؛ این اثر متقابل، اختیار فرد را نفی نمیکند.
شرک عملی همیشه بت سنگی نیست
ممکن است فرد در نظریه به خدا معتقد باشد ولی خواهش نفس یا قدرتهای باطل را معیار نهایی عمل قرار دهد. این فاصله، موضوع شرک عملی در درس است. همچنین بندگی مشروط به آسایش، پایداری ندارد. در کاربرد مثالها باید درباره جهت رفتار صحبت کرد و از قضاوت کلی درباره باطن اشخاص پرهیز نمود.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
رابطه دو سوی فرد و جامعه
انتخاب فرد فقط در محدوده شخص باقی نمیماند؛ تکرار رفتار، فرهنگ و روابط اجتماعی میسازد. جامعه نیز با قانون، رسانه و عادت عمومی انجام بعضی کارها را آسان یا دشوار میکند. بااینحال فرد قدرت سنجش و مقاومت را کاملاً از دست نمیدهد. توحید اجتماعی هنگامی شکل میگیرد که معیار الهی در تصمیمهای جمعی، عدالت و روابط نیز اثر کند.
تعریف دقیق: توحید عملی
قرارگرفتن انتخابها و رفتارها در مسیر بندگی خدا.
تعریف دقیق: اثر فرد بر جامعه
نقشی که انتخاب شخص در فرهنگ و روابط اجتماعی میگذارد.
تعریف دقیق: اثر جامعه بر فرد
تأثیر محیط و ساختارها که اختیار و مسئولیت فرد را از بین نمیبرد.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · آیه، روایت و پیاماز عبارت تا مفهوم
معنی، پیام و ارتباط با درس
نقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
آیه · فرقان، ۴۳؛ عبارت منتخب
مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ
معنی: کسی که هوای خود را معبود خویش گرفته است.
پیام و پیوند: خواسته نفس میتواند معیار مسلط عمل شود.
آیه · حج، ۱۱؛ عبارت منتخب
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ
معنی: برخی از مردم خدا را بر کنارهٔ دین میپرستند.
پیام و پیوند: بندگی وابسته به آسایش و نتیجه دلخواه، استوار نیست.
شرک عملی لزوماً به معنای پرستیدن مجسمه نیست؛ تأثیر جامعه نیز اجبار کامل فرد نیست.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
فردی فقط تا زمانی راست میگوید که به نفع او باشد. نسبت این رفتار با توحید عملی چیست؟
پاسخ تشریحی:
معیار نهایی او منفعت شخصی شده است، نه رضای خدا. توحید عملی میخواهد راستگویی در موقعیت دشوار نیز تابع تکلیف باشد؛ این تحلیل رفتار است و حکم قطعی درباره تمام باطن فرد نیست.
توحید عملی در جامعه کدام حوزهها را در بر میگیرد؟
پاسخ تشریحی:
تنظیم قانون، فرهنگ، اقتصاد و روابط اجتماعی بر معیار الهی؛ به عبادت خصوصی محدود نیست.
چگونه جامعه خوب به فرد کمک میکند؟
پاسخ تشریحی:
با کاهش زمینه ظلم و گناه و آسان کردن رفتار درست؛ با این حال فرد همچنان باید آگاهانه انتخاب کند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
چرا پذیرفتن توحید نظری بهتنهایی برای توحیدی بودن سبک زندگی کافی نیست؟
پاسخ تشریحی:
باور باید در تصمیمها و روابط تحقق یابد. اگر معیار واقعی رفتار هوا یا منفعت نامشروع باشد، میان شناخت اعلامشده و عمل فاصله باقی است.
اگر در محیطی دروغ رایج باشد، اثر جامعه و مسئولیت فرد را چگونه همزمان توضیح میدهید؟
پاسخ تشریحی:
رواج دروغ فشار و عادت ایجاد میکند و انتخاب راستگویی را دشوارتر میسازد؛ این اثر جامعه است. اما دشواری مساوی اجبار نیست و فرد با عقل و اراده مسئول انتخاب خود میماند؛ راستگویی او نیز میتواند به اصلاح فرهنگ کمک کند.
تأثیر جامعه بر فرد، …… و مسئولیت او را از بین نمیبرد.
پاسخ تشریحی:
اختیار
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
اثر جامعه بر رفتار فرد، اختیار او را کاملاً از بین میبرد.
پاسخ تشریحی:
نادرست؛ جامعه اثر دارد، ولی اختیار و مسئولیت فرد باقی است.
زنجیره مفهومی زیر را با توضیح رابطه هر پیکان بازنویسی کنید: توحید نظری ← شناخت | توحید عملی ← جهت رفتار
پاسخ تشریحی:
توحید نظری شناخت یگانگی خداست و وقتی معیار انتخاب شود، به توحید عملی در رفتار میانجامد. رفتار افراد فرهنگ و ساختار جامعه را میسازد و جامعه نیز راه درست یا نادرست را برای فرد آسانتر میکند. این اثر متقابل مسئولیت را گسترده میکند، اما فشار محیط اختیار شخص را به اجبار کامل تبدیل نمیکند.
پیام عبارت «مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ» را به موضوع درس پیوند دهید؛ تکرار ترجمه بهتنهایی کافی نیست.
پاسخ تشریحی:
خواسته نفس میتواند معیار مسلط عمل شود.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
اصلاح فرد و اصلاح جامعه چرا هیچکدام بهتنهایی جای دیگری را نمیگیرد؟
پاسخ تشریحی:
جامعه بر انتخاب و رفتار افراد اثر میگذارد و عادتها و ساختارها را تقویت میکند؛ افراد نیز با انتخاب، دعوت و عمل خود جامعه را میسازند. بنابراین فرد مسئول خودسازی و اثرگذاری اجتماعی است و فساد محیط، اختیار او را کاملاً حذف نمیکند.
دین و زندگی دوازدهم · درس ۳ · مرور پایانیجمعبندی درس
مرور هدفمند امتحان نهایی
مسیر جمعبندی
یک رفتار را در سطح فرد و اثر اجتماعیاش بررسی کنید؛ دو سوی تأثیر فرد و جامعه را بنویسید.
روش پاسخگویی: صورت سؤال را به چند خواسته بشکن؛ برای هر خواسته، مفهوم، دلیل و قید همان درس را بنویس و از نسبتدادن ادعای بیرون متن کتاب خودداری کن.