احیای ارزش‌های راستین

روش تابع شرایط است. یک هدف مانند پاسداری از دین می‌تواند در دو موقعیت به دو تصمیم متفاوت نیاز داشته باشد. برای داوری باید شرایط و نتیجه حفظ هدف بررسی شود، نه فقط نام روش.

تبیین قرآن، حفظ و ترویج سخنان پیامبر و پاسخ به مسائل جدید؛ تربیت شاگرد به گسترش این کارها کمک می‌کرد.

کارکرد آن حفظ جان و امکان ادامه راه در شرایط خطر است؛ پنهان کردن در موقعیت معین با پذیرفتن حقانیت باطل فرق دارد.

خیر. موضوع دو رابطه متفاوت است: پیوند و همکاری با مردم مسلمان، و موضع نسبت به حقانیت حکومت. یکی لزوماً دیگری را تعیین نمی‌کند.

باید هدف مشترک امامان و شرایط هر دوره، مانند میزان همراهی مردم، نوع تهدید و امکان حفظ دین را کنار هم دید. مقایسه فقط نام دو روش، بدون شرایط، به نتیجه نادرستِ تفاوت هدف می‌انجامد.

تقیه

نادرست؛ هدف حفظ دین و عدالت است و روش با شرایط متفاوت تناسب دارد.

امامان با آموزش، تربیت شاگرد و پاسخ به انحراف، مرجعیت دینی را زنده نگه داشتند. هدف مشترک حفظ دین و عدالت بود، اما فشار حکومت و وضعیت جامعه روش مناسب را تغییر می‌داد؛ گاهی صلح، قیام یا تقیه وسیله همان هدف می‌شد. حفظ وحدت مسلمانان نیز امکان دفاع از جامعه را فراهم می‌کرد، بدون تأیید حکومت ناحق.

ادامه نقل، شروط ورود به این دژ و جایگاه امام را مطرح می‌کند؛ صرف گفتن لفظ، تمام پیام نیست.

هدف همه امامان حفظ دین، هدایت جامعه و مقابله با انحراف بود؛ اما شرایط، توان نیروها و نوع تهدید یکسان نبود. بنابراین قیام، صلح، تقیه، تربیت شاگرد یا گفت‌وگو می‌توانست روش متناسب یک موقعیت باشد، بی‌آنکه هدف تغییر کند.