هدف درس
رفتار پیشوایان را به معیار قابل پیروی تبدیل کنید.
۱
عدالت ← نفی تبعیض در حق
۲
رحمت ← دلسوزی، احترام و هدایت
۳
دانش و عمل پیشوا ← معیار پیروی روزمره
پایه یازدهم · درس ۶
پیشوایان اسوه
۳۶ نکته منتخبنقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · نقشه و هدف درسپیش از مرور
رابطهها را ببین؛ فقط واژهها را ردیف نکن
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
عدالت در اجرای قانون
سیره پیامبر در درس نشان میدهد خویشاوندی، ثروت و موقعیت اجتماعی نباید سبب تبعیض در اجرای حق شود. مهربانی با مردم نیز با این عدالت جمع میشود؛ نرمخویی به معنای کنار گذاشتن حق افراد نیست. توجه به فقیران فقط کمک مالی نیست، بلکه احترام و حفظ منزلت آنان نیز اهمیت دارد.
دلسوزی برای هدایت
پیامبر از بیراهه رفتن مردم اندوهگین میشد و برای هدایت آنان تلاش میکرد. شیوه مواجهه او نشان میدهد دعوت، علاوه بر پیام درست، رفتار متناسب میخواهد. تحقیر مخاطب با الگوی دلسوزی سازگار نیست. برای پاسخ تشریحی، نمونه را به خصلت مربوط وصل کنید؛ صرف بازگویی داستان کافی نیست.
عدالت و دانش امام علی
در حکومت امام علی، امتیاز دادن بیدلیل در بیتالمال مردود است. دانش او نیز در پیوند با تعلیم پیامبر بیان میشود. نهجالبلاغه مجموعهای گردآوریشده از خطبهها، نامهها و کلمات حکمتآمیز است، نه همه سخنان حضرت. شناخت این سیره برای انتخاب رفتار امروز است؛ ابزار و موقعیت تاریخی را باید از معیار پایدار جدا کرد.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
اسوه؛ انتقال معیار به زمان تازه
در سیره پیامبر و امام علی، عدالت با کنارگذاشتن امتیاز خویشاوندی، دلسوزی با تلاش محترمانه برای هدایت و دانش با پاسخگویی مسئولانه دیده میشود. اسوهبودن یعنی همین معیارها در موقعیت امروز راهنمای انتخاب باشند. نوع وسیله، ساختار اداری یا شکل ارتباط میتواند تغییر کند؛ آنچه پایدار میماند رعایت حق، صداقت و خیرخواهی است.
تعریف دقیق: اسوه
الگویی که معیارهای پایدار رفتارش برای امروز آموختنی است.
تعریف دقیق: عدالت
رعایت حق بدون امتیازدهی بر پایه ثروت یا خویشاوندی.
تعریف دقیق: دلسوزی
کوشش محترمانه برای هدایت، بدون تحقیر مخاطب.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · آیه، روایت و پیاماز عبارت تا مفهوم
معنی، پیام و ارتباط با درس
نقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
آیه · توبه، ۱۲۸؛ عبارت منتخب
عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ
معنی: رنج شما برای او سخت و دشوار است و به هدایت شما بسیار علاقهمند است.
پیام و پیوند: دلسوزی پیامبر برای مردم و کوشش در هدایت.
حدیث · سخن پیامبر اکرم(ص)
أَنَا مَدِينَةُ الْعِلْمِ وَعَلِيٌّ بَابُهَا
معنی: من شهر علمم و علی درِ آن است.
پیام و پیوند: پیوند دانش امام علی با تعلیم پیامبر.
مدارا با مردم مجوز تبعیض در حق نیست؛ نهجالبلاغه نیز تمام آثار گفتاری امام علی نیست.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
مسئولی به دوست خود سهم بیشتری از امکانات عمومی میدهد و آن را مهربانی مینامد. کدام معیار نقض شده است؟
پاسخ تشریحی:
عدالت و نفی امتیاز بیدلیل؛ مهربانی شخصی نباید از حق عمومی دیگران هزینه شود. کمک مشروع به دیگری با تبعیض در بیتالمال فرق دارد.
دو جزء احترام به نیازمند چیست؟
پاسخ تشریحی:
یاری در رفع نیاز و حفظ کرامت او؛ کمک همراه با تحقیر، تمام معیار سیره را رعایت نمیکند.
چرا بازگویی یک داستان از سیره برای پاسخ تحلیلی کافی نیست؟
پاسخ تشریحی:
باید معیار آن مانند عدالت یا دلسوزی را استخراج کرد و ارتباط رفتار با آن معیار را توضیح داد.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
دانشآموز چگونه از عدالت در بیتالمال الگو میگیرد بیآنکه حاکم باشد؟
پاسخ تشریحی:
با رعایت انصاف در امکانات مشترک مدرسه و ندادن امتیاز به دوستان بدون دلیل. موضوع تاریخی متفاوت است، اما معیار پایدار عدالت در حق مشترک قابل پیروی است.
یک مدیر مدرسه چگونه میتواند از عدالت امام علی الگو بگیرد، بدون آنکه شکل تاریخی اداره حکومت را تکرار کند؟
پاسخ تشریحی:
او باید حق و قانون را درباره دوست، خویشاوند و دیگران یکسان اجرا کند، دلیل تصمیم را روشن سازد و امتیاز ناروا ندهد. ابزار مدیریت امروز متفاوت است، اما معیار نفی تبعیض قابل انتقال است.
از سیره پیشوایان باید …… پایدار را آموخت، نه اینکه همه ابزارهای تاریخی را تکرار کرد.
پاسخ تشریحی:
معیار
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
الگوگرفتن از پیشوایان یعنی تکرار همه ابزارهای تاریخی آنان.
پاسخ تشریحی:
نادرست؛ معیار پایدار رفتار آموخته میشود و ابزار با زمان و موقعیت تغییر میکند.
زنجیره مفهومی زیر را با توضیح رابطه هر پیکان بازنویسی کنید: عدالت ← نفی تبعیض در حق
پاسخ تشریحی:
پیشوایان در اجرای قانون میان خویشاوند و بیگانه امتیاز ناروا نمیگذارند، زیرا عدالت به رعایت حق وابسته است. در هدایت مردم نیز دلسوزی و احترام، امکان شنیدن و پذیرش حق را بیشتر میکند. پس الگوگیری امروز باید معیار عدالت، دانش و خیرخواهی را به موقعیت تازه منتقل کند، نه اینکه ابزار تاریخی را عیناً تکرار کند.
پیام عبارت «عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ» را به موضوع درس پیوند دهید؛ تکرار ترجمه بهتنهایی کافی نیست.
پاسخ تشریحی:
دلسوزی پیامبر برای مردم و کوشش در هدایت.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
الگوگیری از عدالت امام علی چرا به معنای رفتار کاملاً یکسان با همه نیست؟
پاسخ تشریحی:
عدالت یعنی رعایت حق و نفی تبعیض ناروا، نه نادیدهگرفتن تفاوت حق، نیاز و مسئولیت. الگوگیرنده باید معیار عادلانه را در موقعیت تازه به کار ببرد؛ تکرار شکل تاریخی یک تصمیم بدون شناخت موضوع و حق افراد کافی نیست.
دین و زندگی یازدهم · درس ۶ · مرور پایانیجمعبندی درس
مرور هدفمند امتحان نهایی
مسیر جمعبندی
برای عدالت، دلسوزی و علم یک شاهد درس و یک کاربرد امروز بنویسید. فرق معیار با ابزار تاریخی را توضیح دهید.
روش پاسخگویی: صورت سؤال را به چند خواسته بشکن؛ برای هر خواسته، مفهوم، دلیل و قید همان درس را بنویس و از نسبتدادن ادعای بیرون متن کتاب خودداری کن.