هدف درس
ابعاد اعجاز قرآن و معنای تحدّی را با شاهد توضیح دهید.
۱
رسالت جاودان ← معجزه در دسترس
۲
تحدّی ← دعوت به آوردن مانند
۳
اعجاز لفظی: بیان | اعجاز محتوایی: هماهنگی و هدایت
پایه یازدهم · درس ۳
معجزه جاویدان
۳۶ نکته منتخبنقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · نقشه و هدف درسپیش از مرور
رابطهها را ببین؛ فقط واژهها را ردیف نکن
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
نشانهای متناسب با رسالت پایدار
معجزه کار خارقالعادهای است که پیامبر به اذن خدا و برای نشان دادن ارتباط خود با او ارائه میکند؛ مهارت آموختنی یا تردستی نیست. رسالت پایدار نیازمند نشانهای در دسترس نسلهای بعد است. قرآن با دعوت به آوردن همانند، امکان مواجهه و بررسی این نشانه را برای مخاطبان مختلف مطرح میکند.
تحدّی و دو بُعد اعجاز
تحدّی یعنی دعوت به مقابله و آوردن مانند قرآن. در آیات درس، همانند همه قرآن، ده سوره و یک سوره مطرح میشود؛ این موارد را بیدلیل به ترتیب تاریخی نزول تبدیل نکنید. زیبایی و رسایی بیان، بُعد لفظی است؛ هماهنگی محتوا، تأثیرناپذیری از باورهای نادرست زمان، جامعیت هدایت و نکات تازه مطرحشده، بُعد محتواییاند.
هماهنگی با وجود شرایط گوناگون
قرآن در مدت طولانی و شرایط متفاوت نازل شده، اما در هدف و پیام خود ناسازگاری ندارد. آیه نساء این هماهنگی را نشانهای برای تدبر قرار میدهد. درس همچنین درسناخوانده بودن پیامبر را در پاسخ به فرض اقتباس مطرح میکند؛ امّی بودن به معنای نداشتن معرفت الهی نیست. جامعیت هدایت نیز با کتابِ همه فرمولها و جزئیات علوم بودن فرق دارد.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · درسنامهٔ نهاییآموزش درس
مفهوم را با دلیل و قید یاد بگیر
رابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
اعجاز لفظی و محتوایی در پاسخ تحلیلی
اعجاز لفظی به زیبایی، نظم و ساختار بیانی ممتاز قرآن مربوط است و اعجاز محتوایی به عمق، هماهنگی و هدایتگری معارف آن. صرف زیبا بودن هر سخن، اعجاز را ثابت نمیکند؛ تحدّی مدعیان را به آوردن همانند فرا میخواند و ناتوانی آنان در کنار ویژگیهای متن معنا پیدا میکند. نزول تدریجی در موقعیتهای گوناگون و نبود ناسازگاری، شاهد محتواییِ هماهنگی است.
تعریف دقیق: تحدّی
دعوت قرآن به آوردن همانند برای نشاندادن ناتوانی مخالفان.
تعریف دقیق: اعجاز لفظی
ویژگیهای ممتاز بیان و ساختار قرآن.
تعریف دقیق: اعجاز محتوایی
هماهنگی، عمق و هدایتگری معارف قرآن.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · آیه، روایت و پیاماز عبارت تا مفهوم
معنی، پیام و ارتباط با درس
نقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
آیه · نساء، ۸۲؛ عبارت منتخب
وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا
معنی: اگر از سوی غیر خدا بود، در آن اختلاف فراوان مییافتند.
پیام و پیوند: هماهنگی محتوا محور استدلال این آیه در درس است.
آیه · یونس، ۳۸؛ عبارت منتخب
فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ
معنی: پس سورهای همانند آن بیاورید.
پیام و پیوند: نمونه تحدّی به یک سوره.
دانش نیاموخته از مکتب بشری با بیدانشی یکی نیست؛ جامعیت هدایت با دانشنامه همه فناوریها تفاوت دارد.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
پاسخ دانشآموز به شاهد «نبود اختلاف در قرآن»، اعجاز لفظی است. چگونه اصلاح میشود؟
پاسخ تشریحی:
نبود اختلاف به هماهنگی پیامها مربوط است و در بُعد محتوایی قرار میگیرد. اعجاز لفظی درباره شیوه بیان، زیبایی و رسایی کلام است.
تحدّی چیست؟
پاسخ تشریحی:
دعوت به آوردن همانند قرآن؛ در آیات درس صورتهایی مانند یک سوره نیز مطرح است.
چرا ماندگاری معجزه با ختم نبوت تناسب دارد؟
پاسخ تشریحی:
زیرا مخاطبان رسالت به یک زمان محدود نیستند و نسلهای بعد نیز باید بتوانند با نشانه رسالت روبهرو شوند.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
آیا نیافتن یک دستور فنی در قرآن، جامعیت موردنظر درس را نقض میکند؟
پاسخ تشریحی:
خیر. جامعیت ناظر به هدایت انسان است؛ فرض وجود همه جزئیات علوم تجربی در متن، ادعایی متفاوت است که از این مفهوم نتیجه نمیشود.
نزول تدریجی قرآن چگونه میتواند در استدلال هماهنگی محتوایی نقش داشته باشد؟
پاسخ تشریحی:
متن در سالها و موقعیتهای متفاوت نازل شده، اما در اصول و پیامهای بنیادین ناسازگاری ندارد. چنین هماهنگی در شرایط متغیر، ادعای اینکه قرآن محصول پراکنده موقعیتهاست تضعیف و اعجاز محتوایی را تقویت میکند.
دعوت قرآن به آوردن همانند را …… مینامند.
پاسخ تشریحی:
تحدّی
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
جامعیت هدایت قرآن یعنی همه جزئیات فناوری در آن آمده است.
پاسخ تشریحی:
نادرست؛ قرآن راهنمای سعادت است و دانشنامه همه فناوریها معرفی نمیشود.
زنجیره مفهومی زیر را با توضیح رابطه هر پیکان بازنویسی کنید: رسالت جاودان ← معجزه در دسترس
پاسخ تشریحی:
رسالت همیشگی به نشانهای نیاز دارد که نسلهای بعد نیز بتوانند آن را بررسی کنند، پس قرآن معجزهای ماندگار است. تحدّی امکان سنجش ادعای اعجاز را فراهم میکند و ناتوانی از همانندآوری به ویژگی ممتاز لفظ و محتوا مربوط میشود. هماهنگی معارف در شرایط گوناگون نزول نیز این استدلال را تقویت میکند.
پیام عبارت «وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا» را به موضوع درس پیوند دهید؛ تکرار ترجمه بهتنهایی کافی نیست.
پاسخ تشریحی:
هماهنگی محتوا محور استدلال این آیه در درس است.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · تمرین تشریحیکاربرد و بازیابی
اول پاسخ بده؛ سپس تحلیل را ببین
پاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
نزول تدریجی قرآن چگونه میتواند در استدلال هماهنگی محتوایی نقش داشته باشد؟
پاسخ تشریحی:
قرآن در سالها و موقعیتهای متفاوت نازل شده، اما در اصول و پیامهای بنیادین ناسازگاری ندارد. این هماهنگی در شرایط متغیر، ادعای پراکنده و ناسازگار بودن محتوای قرآن را تضعیف میکند و استدلال اعجاز محتوایی را تقویت میکند.
دین و زندگی یازدهم · درس ۳ · مرور پایانیجمعبندی درس
مرور هدفمند امتحان نهایی
مسیر جمعبندی
برای اعجاز لفظی و محتوایی معیار بنویسید و آیه نساء را در جای درست قرار دهید.
روش پاسخگویی: صورت سؤال را به چند خواسته بشکن؛ برای هر خواسته، مفهوم، دلیل و قید همان درس را بنویس و از نسبتدادن ادعای بیرون متن کتاب خودداری کن.