مراحل حفظ تصمیم و شیوه درست الگوگیری را به کار ببرید.
شناخت مقصد ← عزم و پیمان ← برنامه
هنگام عمل: مراقبت ← پس از عمل: محاسبه
موفقیت: شکر | لغزش: توبه و جبران ← اصلاح پیمان

نقشه مفهومی · آیه و پیام · دام و تمرین
دین و زندگی دهم · درس ۸ · نقشه و هدف درس
من همراه دین و زندگی رندو هستم. با هم هر پیکان را با یک فعل روشن توضیح میدهیم: «سبب میشود»، «زمینه میسازد» یا «نتیجه میدهد».
مراحل حفظ تصمیم و شیوه درست الگوگیری را به کار ببرید.
شناخت مقصد ← عزم و پیمان ← برنامه
هنگام عمل: مراقبت ← پس از عمل: محاسبه
موفقیت: شکر | لغزش: توبه و جبران ← اصلاح پیمان
دین و زندگی دهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
شروع سفر به سوی هدف، تصمیم جدی و پیمان با خدا میخواهد. تصمیم کلی اگر به کار مشخص تبدیل نشود، در برابر عادتهای روزانه ضعیف میماند. باید روشن باشد کدام وظیفه، در چه موقعیتی و با چه مراقبتی انجام میشود. دانستن ارزش کار، مقدمه حرکت است؛ اراده مسئولیت عملی را بر عهده میگیرد.
مراقبت در جریان عمل است: فرد میسنجد آیا رفتار کنونی با پیمانش سازگار است. محاسبه پس از عمل و برای ارزیابی نتیجه است. کار درست زمینه شکر و ادامه مسیر میشود؛ خطا نیازمند توبه، جبران و اصلاح برنامه است. ارزیابی بدون تصمیم اصلاحی میتواند به سرزنش بیثمر تبدیل شود.
پیامبر اسوه است؛ یعنی روش و معیار رفتار او راهنماست. ابزارهای تاریخی زندگی او را نباید با اصل اخلاقی یکی دانست. همچنین نرسیدن به مرتبه کامل یک پیشوا، دلیل کنار گذاشتن تلاش نیست. در نامه امام علی، همراهی با پاکدامنی، کوشش و درستکاری مورد تأکید است؛ تکلیف الگوگیری، تلاش متناسب و رو به رشد است.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
محاسبه پس از عمل فقط شمارش خطاها نیست. اگر فرد به پیمان خود وفادار بوده، باید شکر کند، عامل موفقیت را بشناسد و آن را ادامه دهد؛ اگر لغزیده، علت را پیدا کند، توبه و جبران انجام دهد و برنامه بعدی را دقیقتر سازد. مراقبت در نوبت بعد از نتیجه همین محاسبه نیرو میگیرد. بنابراین چرخه عزم، مراقبت و محاسبه با یک لغزش متوقف نمیشود.
احزاب ۲۱ تا ۲۴ پیامبر را برای امیدواران به خدا و آخرت و بسیار یادکنندگان خدا اسوهٔ نیکو معرفی میکند. مؤمنان هنگام روبهروشدن با دشواری، وعدهٔ خدا و رسول را راست یافتند و بر ایمان و تسلیمشان افزوده شد؛ مردان مؤمن نیز عهد خود را صادقانه حفظ کردند و آن را تغییر ندادند.
حرکت پایدار با عزم و تصمیم قوی آغاز میشود، با عهد روشن با خدا جهت میگیرد، هنگام عمل با مراقبت حفظ میشود و پس از عمل با محاسبه ارزیابی و اصلاح میگردد. محاسبه پایان راه نیست: موفقیت به شکر و استمرار و لغزش به استغفار، جبران و تصمیم دقیقتر میانجامد.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
ق ۱۶ تا ۱۹ میگوید خدا آفرینندهٔ انسان است و وسوسهٔ نفس او را میداند و از رگ گردن به او نزدیکتر است؛ در عین حال دو فرشته اعمال را دریافت میکنند و هیچ سخنی بدون مراقب آماده ثبت نیست. ثبت فرشتگان برای ناآگاهی خدا نیست، بلکه خود اعمال برای عرضه در سرنوشت ابدی محفوظ میماند.
اسوهبودن به ارزشهای پایدار مانند عدالت، مهربانی، گذشت، نظم، پاکدامنی و درستکاری مربوط است، نه ابزار و شکل زندگیِ وابسته به زمان. الگوگیری نیز به معنای همرتبهشدن با معصوم نیست؛ وظیفه، پیروی متناسب با توان و نزدیککردن روش زندگی به معیارهای آنان است.
تصمیم جدی برای حرکت در مسیر مقصد شناختهشده.
توجه به پیمان و رفتار در هنگام عمل.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · درسنامهٔ نهاییرابطهها و قیدهای هر بخش را کنار هم بخوان.
بررسی رفتار پس از عمل و تصمیم برای شکر یا جبران.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
معنی: برای شما در رسول خدا الگویی نیکوست.
حَاسِبُوا أَنْفُسَكُمْ قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا
معنی: به حساب خود رسیدگی کنید، پیش از آنکه به حساب شما رسیدگی شود.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَٰذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا لِّيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِن شَاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا
معنی: بهدرستی که در پیامبر خدا برای شما سرمشقی نیکوست؛ برای کسی که به خدا و روز آخرت امید دارد و خدا را بسیار یاد میکند. مؤمنان چون گروههای دشمن را دیدند گفتند: این همان است که خدا و رسولش به ما وعده داده بودند و خدا و رسولش راست گفتند؛ و جز بر ایمان و تسلیم آنان نیفزود. از مؤمنان مردانی هستند که بر عهد خود با خدا صادق ماندند؛ برخی عهد خود را به انجام رساندند و برخی در انتظارند و هیچ تغییری در آن ندادند؛ تا خدا راستگویان را به سبب راستیشان پاداش دهد و منافقان را اگر بخواهد عذاب کند یا توبهشان را بپذیرد؛ زیرا خدا آمرزنده و مهربان است.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · آیه، روایت و پیامنقل، معنی و پیام هر شاهد را جدا و سپس مرتبط بخوان.
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ إِذْ يَتَلَقَّى الْمُتَلَقِّيَانِ عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِيدٌ مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذَٰلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ
معنی: ما انسان را آفریدهایم و میدانیم نفسش چگونه او را وسوسه میکند و از رگ گردن به او نزدیکتریم. آنگاه که دو دریافتکننده، از راست و چپ نشسته، اعمال او را دریافت میکنند؛ هیچ سخنی بر زبان نمیآورد مگر آنکه نزد او مراقبی آماده است؛ و سرانجام بیهوشی مرگ بهحق فرا میرسد؛ این همان چیزی است که از آن میگریختی.
وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
معنی: و بر آنچه در این مسیر به تو میرسد صبر کن که این از کارهای نیازمند عزم است.
مراقبت پیشگیری و توجه در عمل است؛ محاسبه بررسی پس از عمل. اسوه بودن به معنای تقلید از همه ابزارهای زمان گذشته نیست.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
اکنون محاسبه است؛ باید خطا را بپذیرد، توبه و حق ضایعشده را جبران کند. برای دفعه بعد، مراقبت هنگام عصبانیت را تقویت کند؛ مثلاً پیش از پاسخ مکث کند. صرف تکرار «من بد بودم» برنامه اصلاحی نیست.
هنگام انجام رفتار و در طول پایبندی به پیمان؛ فرد از انحراف عمل جلوگیری میکند.
شکر خدا، حفظ انگیزه و استمرار رفتار درست؛ موفقیت به معنای بینیازی از مراقبتهای بعدی نیست.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
میان رسیدن به همه مراتب پیشوا و پیروی در حد توان خلط شده است. معیارهای پاکدامنی و کوشش قابل پیرویاند و ناتوانی از مرتبه کامل، مسئولیت تلاش را رفع نمیکند.
باید اصل مقصد و پیمان را رها نکند، علت نامتناسببودن برنامه را بسنجد و برنامهای واقعیتر تنظیم کند. اگر کوتاهی اختیاری داشته، جبران و توبه لازم است؛ سپس با مراقبت تازه ادامه میدهد. محاسبه باید به اصلاح منجر شود، نه ناامیدی.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
پیامبر برای کسی اسوهٔ نیکوست که به خدا و آخرت امید دارد و خدا را بسیار یاد میکند. مؤمنان صادق در دشواری وعدهٔ خدا و رسول را راست میدانند، بر ایمان و تسلیمشان افزوده میشود و عهد خود را بدون تغییر حفظ میکنند.
آیات ق ابتدا علم خدا به آفرینش و وسوسهٔ درونی انسان را بیان میکند و سپس از فرشتگان ثبتکننده سخن میگوید؛ پس ثبت، جایگزین علم خدا نیست. اعمال برای عرضه در دادگاه سرنوشتساز آخرت حفظ میشوند.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
مراقبت هنگام عمل، عهد را از غفلت و عهدشکنی حفظ میکند. محاسبه پس از عمل، میزان وفاداری و علت موفقیت یا لغزش را میسنجد؛ نتیجهٔ آن شکر و استمرار یا استغفار، جبران و اصلاح برنامه است.
ابزارهایی مانند وسیلهٔ سفر، شکل خانه و جنس لباس با زمان تغییر میکند و موضوع الگوگیری نیست؛ ارزشهایی مانند عدالت، مهربانی، گذشت، نظم، پاکدامنی، کوشش و درستکاری پایدار و قابل پیروی در حد تواناند.
مراقبت؛ محاسبه
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
نادرست؛ مراقبت هنگام عمل و محاسبه پس از آن است.
شناخت مقصد، انگیزه تصمیم جدی یا عزم را ایجاد میکند و عزم با پیمان و برنامه صورت عملی میگیرد. مراقبت هنگام عمل جلوی فاصله گرفتن از پیمان را میگیرد و محاسبه پس از عمل میزان وفاداری را روشن میکند. موفقیت به شکر و ادامه راه و لغزش به توبه و جبران میانجامد؛ پس محاسبه آغاز اصلاح بعدی است.
شناخت سیره باید به معیار انتخاب و عمل تبدیل شود.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · تمرین تشریحیپاسخ کامل باید تعریف، دلیل و قید لازمِ همان سؤال را داشته باشد.
موفقیت در وفای به عهد به شکر خدا، شناخت عامل موفقیت و استمرار رفتار درست میانجامد. سپس برای عملهای بعدی نیز مراقبت لازم است و محاسبه تکرار میشود؛ موفقیت یکباره انسان را از ادامه مراقبت بینیاز نمیکند.
دین و زندگی دهم · درس ۸ · مرور پایانیآیات احزاب ۲۱ تا ۲۴ و ق ۱۶ تا ۱۹ را به چهار مرحلهٔ عزم، عهد، مراقبت و محاسبه پیوند دهید و مرز الگوگیری از ارزشهای پایدار با تقلید از شکل تاریخی زندگی را توضیح دهید.
این صفحه برای جستوجوی «جزوه دین و زندگی دهم درس ۸»، «نکات ناب دین و زندگی» و مرور سریع کنکور و امتحان نهایی آماده شده است.