فارسی پایهٔ ۱۱

پیوند زندگی‌نامه و شعر؛ پیش‌نیاز: نقش تبعی و تلمیح.

«مرشد» راهنما و «مراد» راهبرِ مورد ارادت سالک است. بدل، اسم پیشین را توضیح می‌دهد؛ معطوف با حرف عطف می‌آید؛ تکرار، بازآمدن واژه در همان نقش است. نمونهٔ آموزشی: «مولوی، شاعر مثنوی، سفر کرد»؛ شاعر مثنوی بدل است.

نقل بیت در متن زندگی‌نامه شاهد تحول و نگرش شاعر می‌شود. آوردن بخشی از شعر مولانا در سرودهٔ شاعر دیگر، تضمین است، اگر همان عبارت نقل شود. تصویر دانه و رویش برای توضیح مرگ و حیات دوباره، استدلال تمثیلی می‌سازد.

آموزش و جایگاه تدریس مولانا با دیدار شمس دگرگون می‌شود؛ متن گذر از دانستن رسمی به تجربهٔ عاشقانه را برجسته می‌کند. حسام‌الدین در شکل‌گیری مثنوی نقش دارد. دربارهٔ سرانجام شمس، ابهام روایت را حفظ کنید و قتل قطعی به متن نسبت ندهید.

سه پیوند را مرور کنید: شمس و تحول، حسام‌الدین و مثنوی، دانه و امید به حیات.

محمد جلال‌الدین در بلخ زاده شد. اقامت طولانی در قونیه سبب لقب رومی شد، اما خود را خراسانی می‌دانست و به هم‌ولایتی‌هایش علاقه داشت.

بهاءولد، پدر دانشمندش، از بیم مغول و رنجش از خوارزمشاه با خانواده مهاجرت کرد. عطار در نیشابور اسرارنامه را به کودک داد و آینده اثرگذار او را پیش‌بینی کرد.

پس از حج به شام رفتند. شهرت علمی و معنوی پدر به سلطان روم رسید و او به دعوت سلطان راهی قونیه شد.

امنیت از حمله مغول، پادشاه دانا و دانش‌دوست و محیط آرام و آزاد سبب اقامت شد؛ مردم و سلطان پدر را گرامی داشتند.

جلال‌الدین در هجده‌سالگی ازدواج کرد و پس از مرگ پدر در بیست‌وچهارسالگی به درخواست شاگردان، تدریس و وعظ را بر عهده گرفت.

برای تکمیل دانش به حلب و سپس دمشق رفت و چند سال علوم و معرفت آموخت.

پس از حدود هفت سال به قونیه برگشت و به روش پدر علوم دینی تدریس و مردم را راهنمایی کرد.

در دوره شهرت علمی مولوی، شمس تبریزی با سفرهای فراوان و جست‌وجوی معنوی ظاهر شد؛ لقب پرنده هم به سفر بیرونی و هم به پویایی درونی او مربوط است.

مولوی در شمس مرشد مطلوب خود را یافت؛ با همه استادی‌اش شاگرد او شد و حدود چهل روز از تدریس عمومی کناره گرفت.

شاگردان و مردم از تغییر رفتار او خشمگین شدند و شمس را سرزنش کردند؛ مولوی به ملامت‌ها اعتنا نکرد و غزل‌های عاشقانه سرود.

با افزایش دشمنی، شمس قونیه را ترک کرد. مولوی در پی او گشت و نامه و شعر به دمشق فرستاد.

یاران با دیدن اندوه مولوی پشیمان شدند. او عذرشان را پذیرفت و فرزندش را برای بازگرداندن شمس فرستاد.

ای همراهان، یار ما را بازگردانید؛ آن محبوب گریزپا را سرانجام نزد من بیاورید.

با سخنان و نغمه‌های دلنشین و بهانه‌های شایسته، محبوب خوش‌رفتار را به بازگشت ترغیب کنید.

اگر وعده آمدن داد، بدانید ممکن است باز به تأخیر بیندازد؛ سخنش خوش‌بیان است ولی می‌تواند شما را با وعده سرگرم کند.

شمس برگشت و خلوت‌ها از نو آغاز شد؛ مریدان دوباره خشمگین شدند و به مولوی و شمس تهمت زدند.

شمس تصمیم گرفت جایی برود که خبری از او نرسد. پایان زندگی او در متن به‌درستی روشن دانسته نمی‌شود؛ خبر قتل را نباید قطعی جلوه داد.

مولوی خبر قتل را نپذیرفت و با شنیدن احتمال حضور شمس به دمشق رفت؛ او را نیافت و با اصرار همراهان به قونیه برگشت.

پس از آن، به یاری صلاح‌الدین زرکوب و حسام‌الدین چلبی به ارشاد و بیان معارف ادامه داد.

حسام‌الدین خواست اثری تعلیمی مانند آثار سنایی یا عطار فراهم شود. مولوی هجده بیت آغاز مثنوی را که آماده داشت بیرون آورد.

مولوی پیوسته مثنوی می‌سرود و حسام‌الدین می‌نوشت و برای او می‌خواند؛ گاه کار تا صبح ادامه داشت.

مولوی باریک‌اندام و جذاب بود؛ در اخلاق به عشق، صلح، یک‌رنگی و خیر گرایش داشت و بدگویی را با نرمی پاسخ می‌داد.

سعدی و عراقی از عارفان هم‌روزگار او بودند و بنا بر روایت متن ظاهراً او را دیده‌اند.

از هر سو ندای عشق می‌آید؛ ما رو به عالم بالا می‌رویم، چه کسی آماده همراهی در این سیر معنوی است؟

اصل ما به جهان برین و هم‌نشینی فرشتگان پیوند دارد؛ به همان جایگاه اصلی بازمی‌گردیم.

در آخرین شب بیماری، خانواده نگران بودند و سلطان ولد پیوسته نزد پدر می‌آمد؛ مولوی غزل پایانی را سرود.

برو آسوده بخواب و مرا با این حالِ رنجور و بی‌قرار تنها بگذار.

این دردی است که جز مردن درمانی ندارد؛ چگونه می‌توانم از تو درمانش را بخواهم؟ در بافت عرفانی، مرگ راه پایان جدایی است.

دیشب در خواب پیری را در کوی عشق دیدم که با اشاره مرا به سوی خود فرا می‌خواند.

مولوی هنگام غروب درگذشت و مردم قونیه با همدردی و گریه در تشییع او شرکت کردند.

وقتی پیکرم را می‌برند گمان نکن از ترک این دنیا رنج می‌برم.

برای مرگ من افسوس نخور؛ گرفتارشدن در دام شیطان سزاوار افسوس است، نه رفتن به جهان دیگر.

هر دانه‌ای که در خاک فرو می‌رود دوباره می‌روید؛ چرا درباره انسان گمان می‌کنی مرگ پایان مطلق اوست؟

«مرشد»: راهنمای معنوی؛ «مرید»: پیرو و شاگرد معنوی؛ «مناسک»: آیین‌های عبادی؛ «بصیرت»: بینش و آگاهی؛ «ملامت»: سرزنش

«دستار»: عمامه؛ «برزن»: کوی و محله؛ «طعن»: سرزنش و بدگویی؛ «مرثیه»: سوگ‌سروده؛ «خرد»: کوچک در خرد و بزرگ

«حریف»: همراه و همدم در بیت

صورت نادرست را با تکیه بر بافت پیدا کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.