فارسی پایهٔ ۱۰

تشخیص قیاس ناروا در تمثیل؛ پیش‌نیاز: روایت و جناس.

«جولقی» درویش، «ابدال» اولیای الهی و «نطق» سخن‌گفتن است. در جناس، صورت آوایی را نیز بسنجید: شیرِ نوشیدنی و شیرِ درنده هم‌آوا هستند؛ مقایسهٔ واژه‌هایی با حرکت متفاوت را نباید خودکار همسان نامید.

در «کای کل با کلان آمیختی / تو مگر از شیشه روغن ریختی»، طوطی علتِ کچلی خود را به درویش تعمیم می‌دهد و گفتارش طنز می‌سازد. این حکایت تمثیلی برای خطای قیاس است: همانندی ظاهری همیشه از یکسانی حقیقت خبر نمی‌دهد.

طوطی پس از ریختن روغن و ضربهٔ بقال خاموش می‌شود؛ دیدن درویش دوباره او را به سخن می‌آورد. نتیجهٔ اخلاقی، نادرستی داوری دربارهٔ باطن و علت بر پایهٔ شباهت ظاهر است. مولوی فرق انسان‌های عادی و اولیا را در همین چارچوب مطرح می‌کند.

حادثه، قیاس طوطی و نتیجهٔ تمثیل را جدا بازگو کنید؛ شباهت ظاهر دلیل وحدت باطن نیست.

بقالی طوطی سبزرنگ خوش‌آواز و سخنگویی داشت.

طوطی از مغازه نگهبانی می‌کرد و با مشتریان سخنان ظریف و خوشایند می‌گفت.

در خطاب به انسان‌ها سخنگو بود و در آواز طوطیان نیز مهارت داشت.

از جای خود به سوی دیگری از دکان پرید و شیشه‌های روغن گل را ریخت.

صاحب مغازه از خانه آمد و آسوده مانند بزرگان در دکان نشست.

وقتی دکان و جامه را چرب دید، به سر طوطی زد و طوطی بر اثر ضربه بی‌مو شد.

طوطی چند روز ساکت شد و بقال از پشیمانی آه می‌کشید.

از غصه ریش خود را می‌کند و افسوس می‌خورد که آفتاب نعمتش زیر ابر پنهان شد؛ شادی داشتن طوطی سخنگو را از دست داد.

می‌گفت کاش هنگام زدن آن خوش‌زبان دستم شکسته بود تا این کار را نمی‌کردم.

به نیازمندان هدیه می‌داد تا پرنده‌اش دوباره سخن بگوید؛ برای جبران و گشایش می‌کوشید.

سه روز و سه شب آشفته و گریان در مغازه، نومید نشسته بود.

کارهای گوناگون و عجیب به طوطی نشان می‌داد تا شاید او به سخن بیاید.

درویشی با سر تراشیده و کاملاً بی‌مو، مانند سطح کاسه و تشت، از آنجا گذشت.

طوطی همان لحظه شروع به حرف‌زدن کرد و درویش را صدا زد.

پرسید چرا بی‌مو شده‌ای؟ مگر تو هم روغن ریخته‌ای؟ علت بی‌مویی خود را بی‌دلیل به او تعمیم داد.

مردم از این مقایسه خندیدند، زیرا طوطی، درویش را مانند خودش پنداشته بود.

کار انسان‌های پاک و والا را با خودت نسنج؛ همان‌طور که شیر نوشیدنی و شیر درنده با نوشتار یکسان، حقیقتی یکسان ندارند.

بسیاری به سبب چنین مقایسه نادرست گمراه می‌شوند و اندکی مقام اولیای الهی را می‌شناسند.

دو نوع زنبور از جایی خوراک می‌گیرند، اما یکی نیش و دیگری عسل حاصل می‌کند؛ شباهت خوراک، یکسانی نتیجه نیست.

دو آهو گیاه و آب می‌خورند، ولی از یکی سرگین و از دیگری مشک خوشبو پدید می‌آید؛ در مثال شاعر تفاوت سرشت و حاصل برجسته است.

دو نی از یک آبخور آب می‌گیرند؛ یکی میان‌تهی است و دیگری مانند نیشکر، شیرین و پرمایه.

صدها هزار مثال مانند این هست؛ تفاوت میان ظاهرهای شبیه ممکن است بسیار زیاد باشد.

انسان‌های بدکردار بسیاری ظاهری انسانی و فریبنده دارند؛ پس نباید به هرکس اعتماد و پیروی کرد.

«نکته»: سخن ظریف؛ «حاذق»: ماهر؛ «فارغ»: آسوده؛ «میغ»: ابر؛ «جولقی»: درویش پلاس‌پوش

«دلق»: جامه درویشان؛ «ابدال»: اولیای الهی؛ «خَلْق»: مردم؛ «شکر»: ماده شیرین

صورت نادرست را با تکیه بر بافت پیدا کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.