فارسی پایهٔ ۱۰

بازسازی نبرد و کارکرد گفت‌وگو؛ پیش‌نیاز: حماسه و اغراق.

«رکیب» صورت دگرگون‌شدهٔ رکاب، «خود» در بافت جنگ کلاه‌خود و «عنان» افسار است. در ساخت‌هایی مانند «به رستم بر»، دو حرف اضافه دور یک متمم قرار گرفته‌اند؛ آنها را دو متمم مستقل نگیرید.

گفت‌وگوی رستم و اشکبوس میدان نبرد کلامی پیش از نبرد جسمانی است. بزرگ‌نمایی توان پهلوان و صدای ابزار، شکوه حماسی می‌آورد. رفتن رستم به میدان بدون اسب، انتظار حریف را برهم می‌زند.

پس از عقب‌نشینی رهام، رستم ابتکار عمل را می‌گیرد. او تحقیر حریف را با اعتماد و تدبیر پاسخ می‌دهد و با مهارت تیراندازی بر او غلبه می‌کند. پیروزی حاصل جسارت همراه با سنجش است، نه زورِ بی‌فکر.

نقش رهام، اشکبوس و رستم را جدا کنید؛ گفت‌وگو، تدبیر و اغراق سه محور تحلیل‌اند.

در روزگار کیخسرو، تورانیانِ افراسیاب با یاری سرداران دیگر به ایران حمله می‌کنند. اشکبوس مبارز می‌طلبد و پس از عقب‌نشینی حریفان، رستم پیاده با او روبه‌رو می‌شود.

فریاد سواران و اسب‌ها از دشت بلند شد و گویی از سیاره‌های بهرام و کیوان نیز بالاتر رفت.

شمشیرها و بازوان از خون سرخ شده بود و زمین زیر سم اسبان می‌خروشید.

گردوخاک چهره خورشید را پوشاند و زمین سخت و سنگی از شدت پیکار به جوش و حرکت آمد.

کاموس به سپاه گفت حتی اگر لازم باشد از آسمان بگذرید، باید با همه توان حمله کنید.

فرمان داد همه شمشیر و گرز و کمند بیاورند و ایرانیان را به سختی گرفتار و اسیر کنند.

پهلوانی به نام اشکبوس مانند طبل جنگ بلند می‌خروشید.

از ایرانیان حریف می‌خواست تا او را شکست دهد و سرش را به خاک برساند.

رهام با کلاهخود و زره شتابان رفت و گرد میدان نبرد تا ابر برخاست.

رهام و اشکبوس درگیر شدند و از هر دو سپاه صدای شیپور و طبل بلند شد.

اشکبوس گرز سنگین را گرفت؛ زمین آهنین و آسمان تیره مانند چوب آبنوس شد؛ صحنه هراس‌آور و سنگین است.

رهام هم گرز سنگین کشید و دست پهلوانان از پیکار خسته شد.

رهام از حریف کوشانی خسته و ناتوان شد، از او روی گرداند و به سوی کوه رفت.

طوس از مرکز سپاه خشمگین شد و اسب تاخت تا با اشکبوس بجنگد.

رستم خشمگین شد و به طوس گفت رهام رفیق جام شراب و بزم است؛ کنایه از آنکه در این جنگ پایداری لازم را نشان نداده است.

تو مرکز سپاه را منظم نگاه دار؛ من اکنون پیاده کار این حریف را تمام می‌کنم.

رستم کمان آماده را بر بازو گذاشت و چند تیر به کمربند بست.

فریاد زد ای جنگجو، حریفت آمد؛ از جای خود نرو.

اشکبوس شگفت‌زده خندید و افسار کشید تا روبه‌روی او بایستد.

با تمسخر پرسید نامت چیست و چه کسی قرار است برای بدن بی‌سر تو گریه کند؟

رستم گفت چرا نامم را می‌پرسی؟ از این پس به خواسته‌ات نمی‌رسی.

مادرم نام مرا مرگِ تو گذاشته است؛ روزگار مرا برای نابودکردن تو فرستاده است.

اشکبوس گفت بی‌اسب آمده‌ای و گویا می‌خواهی سرت را بیهوده به کشتن بدهی.

رستم جواب داد ای مرد پرحرف و بیهوده‌گو، مگر ندیده‌ای که کسی پیاده بجنگد؟

آیا ندیده‌ای جنگجوی پیاده سر گردنکشان را به خاک برساند؟ این پرسش برای انکار ناتوانی پیادگان است.

همین حالا توی سوار را به دست جنگجویی پیاده از کار می‌اندازم.

طوس مرا پیاده فرستاده تا اسب را از اشکبوس بگیرم؛ سخنی طنزآمیز که پیروزی را قطعی جلوه می‌دهد.

اشکبوس گفت با تو سلاحی جز مسخره‌کردن و شوخی نمی‌بینم.

رستم گفت تیر و کمان مرا ببین؛ همین حالا آن تو را هلاک می‌کند.

چون دید اشکبوس به اسب گران‌بهایش می‌نازد، کمان را آماده کرد و زه را کشید.

تیر به سینه اسب خورد و حیوان افتاد و سر و پاهایش رو به بالا قرار گرفت.

رستم بلند خندید و گفت کنار این همراه عزیزت بنشین؛ اسب را با طنز هم‌نشین محبوب او می‌خواند.

سزاوار است سر اسب را در آغوش بگیری و اندکی از جنگ بیاسایی؛ تمسخرِ تکیه حریف بر اسب ادامه دارد.

اشکبوس بی‌درنگ زه کمان را آماده کرد، اما تنش لرزان و چهره‌اش زرد و تیره بود.

به سوی رستم تیر انداخت. رستم گفت ای مرد شگفت‌زده و بی‌خرد، بیهوده می‌کوشی.

بدنت را بی‌جهت خسته و جانت را پریشان می‌کنی؛ تیراندازی تو اثری ندارد.

رستم دست برد و تیر راست و محکمی از جنس خدنگ انتخاب کرد.

پیکان تیر مانند الماس برنده بود و چهار پر عقاب بر آن بسته شده بود؛ تیر تند و نیرومند آماده شد.

رستم زه کمان را کشید و تیر خدنگ را از انگشت شست رها کرد؛ کمان از فشار به صدا درآمد.

تیر به سینه اشکبوس خورد و آسمان همان دم دست رستم را ستایش کرد؛ تشخیص، مهارت او را بزرگ می‌کند.

اشکبوس همان لحظه جان داد و چنان از میان رفت که گویی هرگز زاده نشده بود.

«خود»: کلاهخود؛ «گبر»: زره؛ «کوس»: طبل جنگ؛ «بوق»: شیپور؛ «آبنوس»: چوب تیره و سخت

«سنان»: سرنیزه یا نیزه؛ «بارگی»: اسب؛ «فسوس»: افسوس یا در این بافت تمسخر؛ «مزاح»: شوخی؛ «خدنگ»: درختی با چوب مناسب تیر و تیر آن

«بر»: سینه؛ «عنان»: افسار

صورت نادرست را با تکیه بر بافت پیدا کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.