فارسی پایهٔ ۱۰

توضیح تغییر شخصیت چشمه و خواندن روایت منظوم؛ پیش‌نیاز: تشخیص گوینده از شاعر.

«بُن» یعنی پایین و زیر؛ در «در بُن این پردهٔ نیلوفری»، پردهٔ نیلوفری آسمان است و عبارت یعنی «زیر این آسمان». «کر» یعنی ناشنوا. در «نعره برآورده، فلک کرده کر»، ساخت جمله «فلک را کر کرده» است و بلندی نعره را اغراق‌آمیز نشان می‌دهد. در «گشت … جدا»، جدا مسند و گشت به معنی شد، اسنادی است؛ جابه‌جایی اجزای شعر نباید رابطهٔ آنها را پنهان کند.

چشمه سخن می‌گوید و به زیبایی خود می‌بالد؛ این رفتار انسانی شاهد تشخیص است. «شیرین‌سخنی» حس‌آمیزی دارد، زیرا شیرینیِ چشایی به سخن شنیدنی نسبت داده می‌شود. قالب این اثر مثنوی است؛ نوگرا بودن شاعر، قالب همهٔ آثارش را شعر نو نمی‌کند.

روایت از خودستایی و مقایسهٔ تحقیرآمیز با دیگران به روبه‌روشدن با عظمت دریا می‌رسد. سکوت پایانی نشان می‌دهد معیارهای کوچک چشمه فرو ریخته‌اند. در خوانش نمادین، محدودیت تجربه سرچشمهٔ غرور است؛ لازم نیست برای هر جزء طبیعت یک معادل اجتماعی ثابت بسازیم.

زنجیرهٔ روایت را بازگو کنید: خودستایی ← مواجهه با دریا ← سکوت. برای هر نام آرایه یک شاهد و دلیل بیاورید.

چشمه‌ای از میان سنگ بیرون آمد؛ پرجوش‌وخروش بود، خود را نشان می‌داد و تند حرکت می‌کرد.

گاهی بر دهانه‌اش کفی سفید چون صدف می‌نشست و گاهی تند و مستقیم مانند تیری به سوی هدف می‌رفت.

چشمه گفت در این عرصه تنها من بی‌مانندم و مانند تاجی بر سر باغ و دشت می‌درخشم.

هنگامی که می‌دوم، سبزه‌های کنار آب در آغوش من بر سر و دوشم بوسه می‌زنند؛ تماس گیاه و آب با رفتار انسانی بیان شده است.

وقتی موج‌ها و پیچ‌وتاب سطح خود را باز می‌کنم، ماه تصویر چهره خود را در آب من می‌بیند؛ سطح آب مانند آینه است.

قطره باران وقتی بر خاک می‌افتد، زود گوهر درخشان خود را از دست می‌دهد؛ برخلاف آب روشن چشمه، در خاک جذب و ناپیدا می‌شود.

چشمه می‌گوید قطره پس از پایان راه، از شرمِ مقایسه با من سر در گریبان فرو می‌برد. پنهان‌شدن قطره در خاک را به خجالت نسبت می‌دهد.

چشمه ادعا می‌کند ابر از آب من مایه و دارایی گرفته و باغ از من آراسته شده است.

گل، رنگ و زیبایی و شادابی خود را از اثر زندگی‌بخش من به دست می‌آورد.

در زیر این آسمان آبی چه کسی می‌تواند با من برابری کند؟ پرسش از غرور و ادعای بی‌همتایی چشمه می‌آید.

چشمه با این اندیشه‌ها سرمست غرور شد و از سرچشمه خود فاصله گرفت.

دریایی پرخروش و سهمگین دید که دهان گشوده بود؛ دریا مانند موجودی نیرومند تصویر می‌شود.

دریا چنان فریاد می‌کشید که گویی گوش آسمان را کر می‌کرد؛ از خشم چهره تیره کرده و هراس‌انگیز شده بود.

دریا درست مانند زمین‌لرزه بدن خود را آزاد و گسترده بر تن ساحل انداخته بود؛ موج‌هایش با قدرت بر ساحل می‌خوردند.

چشمه کوچک وقتی رسید و این غوغا و عظمت دریا را دید، با چیزی فراتر از تصور خود روبه‌رو شد.

خواست خود را از آن مهلکه و مسیر خطرناک کنار بکشد و بالاتر ببرد تا درگیر آن نشود.

چشمه چنان شگفت‌زده و خاموش ماند که سخن‌گفتن را کنار گذاشت و سراپا شنونده شد؛ در برابر عظمت دریا، خودستایی پیشینش فرو نشست.

«غلغله»: جوش‌وخروش؛ «شکن»: پیچ‌وتاب؛ «گوهر»: مروارید؛ چیز گران‌بها؛ «خجلی»: شرمساری؛ «پیرایه»: آرایش و زیور

«برازندگی»: زیبایی و شایستگی؛ «مبدأ»: آغاز و سرچشمه؛ «سهمگین»: ترسناک؛ «زهره‌در»: بسیار هراس‌انگیز؛ «یله»: رها

«ورطه»: مهلکه؛ «خیره»: شگفت‌زده

صورت نادرست را با تکیه بر بافت پیدا کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.

پاسخ را با شاهد و دلیل کامل کنید.