جلد نکات ناب ریاضیات گسسته؛ فصل ۲
پایهٔ ۱۲ · فصل ۲ · گراف و مدل‌سازی

بودجهٔ مرور پیشنهادی

زبان گراف و درجه۲۵ دقیقه
مکمل، مسیر و همبندی۲۵ دقیقه
احاطه و مدل‌سازی۳۰ دقیقه
رندوریاضیات گسسته دوازدهم / فصل ۲
نقشهٔ فصل

از شکل تا پاسخ، در سه ایستگاه

ترجمهرأس و یال را از متن مشخص کن.
محاسبهدرجه، اندازه و مکمل را کنترل کن.
اثباتبرای کمینه، کران و شاهد را کنار هم بگذار.
راهنمای منطق گسسته رندو

من راهنمای منطق رندو هستم. بیا هر شکل را اول با هم به فهرست رأس‌ها، یال‌ها و همسایگی‌ها تبدیل کنیم تا حدس دیداری جای محاسبه را نگیرد.

قانون شکل‌خوانی

نام رأس‌ها را دنبال کن، هر یال را یک بار ثبت کن و نتیجه را با قضیهٔ دست‌دادن بیازما.

زبان گراف

واژه‌های نزدیک را جدا نگه دار

۰۱

گراف ساده، حلقه و یال موازی ندارد

گراف G=(V,E) از مجموعهٔ ناتهی رأس‌ها و مجموعهٔ یال‌ها ساخته می‌شود. در گراف ساده هر یال دو رأس متمایز را وصل می‌کند و میان یک جفت رأس بیش از یک یال نداریم.

۰۲

مرتبه با اندازه فرق دارد

مرتبهٔ گراف تعداد رأس‌ها و اندازهٔ آن تعداد یال‌هاست. اگر |V|=p و |E|=q، گراف مرتبهٔ p و اندازهٔ q دارد.

۰۳

همسایگی بسته خود رأس را هم دارد

N(v) فقط همسایه‌های v را شامل می‌شود؛ N[v]=N(v)∪{v}. در مسئلهٔ احاطه معمولاً همسایگی بسته تعیین‌کننده است.

دام: در رسم، تقاطع دو یال رأس نیست مگر آنکه نقطهٔ رأس به‌صراحت روی تقاطع مشخص شده باشد.
رندو مکس · نکات ناب گسسته۲ / ۵
رندوریاضیات گسسته دوازدهم / فصل ۲
درجه و اندازه

هر یال دقیقاً دو بار دیده می‌شود

۰۴

قضیهٔ دست‌دادن، کنترل اصلی است

هر یال به درجهٔ دو سر خود یک واحد می‌افزاید؛ بنابراین Σ deg(v)=۲|E|. جمع درجه‌ها همیشه زوج است.

۰۵

تعداد رأس‌های فرد زوج است

در جمع درجه‌ها، سهم رأس‌های زوج اثری بر زوج‌وفردی ندارد. چون کل جمع زوج است، تعداد جمله‌های فرد نیز باید زوج باشد.

۰۶

درجه در گراف ساده کران دارد

در گراف سادهٔ p رأسی، هر رأس حداکثر با p−۱ رأس دیگر مجاور است؛ پس ۰≤δ(G)≤Δ(G)≤p−۱.

محاسبه: اگر درجه‌ها ۲،۲،۳،۳،۴،۴ باشند، جمع ۱۸ است؛ پس اندازهٔ گراف ۹ است.
مکمل و منتظم

رابطه‌هایی که محاسبه را کوتاه می‌کنند

۰۷

درجهٔ رأس در مکمل کامل‌کننده است

در گراف سادهٔ p رأسی، برای هر رأس v داریم degG(v)+deg(v)=p−۱.

۰۸

اندازه‌های گراف و مکمل جمع می‌شوند

هر جفت رأس دقیقاً در یکی از G و یال است؛ بنابراین |E(G)|+|E(Ḡ)|=p(p−۱)/۲.

۰۹

زوجیت به‌تنهایی وجود را ثابت نمی‌کند

اگر گراف سادهٔ r-منتظم و p رأسی باشد، هم ۰≤r≤p−۱ و هم pr=۲|E| لازم است. از زوج‌بودن pr به‌تنهایی وجود گراف را نتیجه نگیر؛ مثلاً برای p=۳, r=۴ حاصل‌ضرب زوج است، اما هر رأس فقط دو همسایهٔ ممکن دارد.

نمونه: مکمل گراف سادهٔ ۷ رأسی و ۹ یاله، ۲۱−۹=۱۲ یال دارد.
رندو مکس · نکات ناب گسسته۳ / ۵
رندوریاضیات گسسته دوازدهم / فصل ۲
حرکت روی گراف

گذر، مسیر و دور را با تکرارها تشخیص بده

۱۰

گذر با مسیرِ کتاب یکی نیست

در این جزوه، دنباله‌ای از رأس‌های پیاپیِ مجاور را «گذر» می‌نامیم؛ در گذر ممکن است رأس یا یال تکرار شود. در قرارداد کتاب، «مسیر» باید رأس‌های دو به دو متمایز داشته باشد؛ پس دیدن هر رأس تکراری، مسیر بودن دنباله را رد می‌کند.

۱۱

مسیر رأس تکراری ندارد

در قرارداد کتاب، هیچ رأسی در مسیر تکرار نمی‌شود. در گراف ساده، دور دنباله‌ای بسته با طول دست‌کم ۳ است که فقط رأس آغاز و پایان آن یکی است؛ هیچ رأس دیگری و هیچ یالی تکرار نمی‌شود. بنابراین دنبالهٔ u,v,u دور نیست، زیرا همان یک یال را دوبار می‌پیماید.

۱۲

همبندی یعنی وجود مسیر برای هر جفت

گراف همبند است اگر میان هر دو رأس آن مسیری وجود داشته باشد. برای رد همبندی، کافی است دو رأس از مؤلفه‌های جدا پیدا کنی.

دام: دنبالهٔ بسته‌ای که در میانه رأس تکراری دارد، لزوماً دور نیست؛ تعریف دقیق تکرارها را بررسی کن.
احاطه

کمینه را با دو نیمهٔ اثبات بساز

۱۳

احاطه‌گر همه را می‌پوشاند

مجموعهٔ D احاطه‌گر است اگر هر رأس بیرون D با دست‌کم یک رأس در D مجاور باشد. رأس‌های داخل مجموعه خودبه‌خود پوشیده‌اند.

۱۴

مینیمال با مینیمم یکی نیست

احاطه‌گر مینیمال با حذف هر عضو خاصیتش را از دست می‌دهد؛ احاطه‌گر مینیمم کمترین اندازه را میان همهٔ احاطه‌گرها دارد. هر مینیمم، مینیمال است؛ عکس الزاماً درست نیست.

۱۵

ستاره مثال نقض روشن می‌دهد

در K۱,۳، مجموعهٔ هر سه برگ احاطه‌گر مینیمال با اندازهٔ ۳ است؛ اما رأس مرکز به‌تنهایی احاطه‌گر مینیمم با اندازهٔ ۱ است.

اثبات عدد احاطه: نشان بده کمتر از k رأس کافی نیست؛ سپس یک احاطه‌گر k عضوی ارائه کن.
رندو مکس · نکات ناب گسسته۴ / ۵
رندوریاضیات گسسته دوازدهم / فصل ۲
مدل‌سازی

پاسخ گرافی را به زبان مسئله برگردان

۱۶

رأس و یال باید معنای صریح داشته باشند

پیش از حل بنویس هر رأس نمایندهٔ چه چیزی و هر یال نمایندهٔ کدام رابطه است. دو مدل با رأس‌های یکسان و تعریف یال متفاوت، پاسخ‌های متفاوت می‌سازند.

۱۷

قیدهای عددی را قبل از رسم حل کن

از Δ+۲δ=۱۷ و Δ−δ=۲ می‌گیریم δ=۵ و Δ=۷. پس مرتبه دست‌کم ۸ است؛ عبارت «کمترین مرتبه» برای محدودشدن مسئله ضروری است.

۱۸

کمینه همیشه به کران و شاهد نیاز دارد

هر رأس انتخابی حداکثر خودش و Δ همسایه را می‌پوشاند؛ پس برای گراف p رأسی، γ(G)≥⌈p/(Δ+۱)⌉. اگر احاطه‌گری هم‌اندازهٔ این کران پیدا شود، کمینه اثبات شده است؛ اگر پیدا نشود، برابری نتیجه نمی‌شود و به کران قوی‌تر یا استدلال دیگری نیاز داریم.

کران همیشه تیز نیست: در اجتماعِ ستارهٔ K۱,۳ و دو رأس منزوی، p=۶ و Δ=۳ است؛ کران فقط γ≥۲ می‌دهد، اما هر دو رأس منزوی و دست‌کم یک رأس ستاره باید انتخاب شوند، پس γ=۳.
خودسنجی: چرا حذف قید «کمترین مرتبه» از مسئلهٔ بالا خطرناک است؟ چون با افزودن رأس‌ها ممکن است اندازهٔ گراف بدون کران افزایش یابد.
تمرین مستقل: اگر درجات رأس‌های یک گراف سادهٔ شش‌رأسی ۱،۲،۲،۳،۴،۴ باشد، اندازهٔ گراف و مکمل آن را بیاب. پاسخ: جمع درجات ۱۶ است؛ پس از قضیهٔ دست‌دادن، گراف ۸ یال دارد. گراف کامل شش‌رأسی C(۶،۲)=۱۵ یال دارد، بنابراین مکمل ۱۵−۸=۷ یال دارد.
  • رأس و یال را معنا کرده‌ام.
  • جمع درجه‌ها را کنترل کرده‌ام.
  • برای کمینه، هم کران و هم شاهد دارم.

جزوه رایگان و نکات ناب رندو مکس

این صفحه برای جست‌وجوی «جزوه گسسته دوازدهم فصل ۲»، «نکات ناب گسسته» و مرور سریع کنکور و امتحان نهایی آماده شده است.