جلد نکات ناب عربی رندو مکس

عربی پایهٔ یازدهم

درس ۷: تَأْثيرُ اللُّغَةِ الْفارِسِيَّةِ عَلَى اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ

بودجه‌بندی پیشنهادی مطالعه

ترجمه و مفهوم • واژگان بافتی • قاعدهٔ کلیدی • دام امتحانی • نمونه و مرور تشریحی
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

گزیدهٔ متن کتاب و مثال‌های آموزشی ترجمه ـ بخش ۱

گزیدهٔ متن درس

اَلْمُفْرَداتُ الْفارِسِيَّةُ دَخَلَتِ اللُّغَةَ الْعَرَبِيَّةَ مُنْذُ الْعَصْرِ الْجاهِلِيِّ.

ترجمهواژه‌های فارسی از روزگار جاهلیت وارد زبان عربی شدند.

دقت ترجمه: جهت ورود واژه‌ها در این جمله فارسی به عربی است.

مثال یا بازنویسی آموزشی

كانَ التُّجّارُ يَنْقُلونَ السِّلَعَ كَالْمِسْكِ وَ الدّيباجِ إِلىٰ الْعِراقِ وَ الْيَمَنِ.

ترجمهبازرگانان کالاهایی مانند مشک و دیبا را به عراق و یمن می‌بردند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

اِزْدادَ التَّأْثيرُ بَعْدَ الْفَتْحِ الْإِسْلاميِّ وَ في الْعَصْرِ الْعَبّاسيِّ.

ترجمهاین اثرگذاری پس از فتح اسلامی و در دورهٔ عباسی بیشتر شد.

۲
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

مثال‌های آموزشی و بازنویسی برای تمرین ترجمه ـ بخش ۲

مثال یا بازنویسی آموزشی

تَرْجَمَ ابْنُ الْمُقَفَّعِ كَليلَةَ وَ دِمْنَةَ إِلَى الْعَرَبيَّةِ.

ترجمهابن مقفع کلیله و دمنه را به عربی ترجمه کرد.

مثال یا بازنویسی آموزشی

جَمَعَ الْفيروزآباديُّ كَلِماتٍ مُعَرَّبَةً في قاموسِهِ.

ترجمهفیروزآبادی واژه‌های عربی‌شده را در فرهنگ خود گرد آورد.

مثال یا بازنویسی آموزشی

دَرَسَ الْعُلَماءُ هٰذِهِ الْكَلِماتِ وَ أَلَّفَ آدي شير وَ الدُّكْتورُ التّونْجيُّ كُتُباً فيها.

ترجمهدانشمندان این واژه‌ها را بررسی کردند و آدی شیر و دکتر التونجی درباره‌شان کتاب نوشتند.

۳
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

مثال‌های آموزشی و بازنویسی برای تمرین ترجمه ـ بخش ۳

مثال یا بازنویسی آموزشی

تَتَغَيَّرُ أَصْواتُ بَعْضِ الْكَلِماتِ عِنْدَ دُخولِها في لُغَةٍ أُخْرىٰ.

ترجمهآواهای برخی واژه‌ها هنگام ورود به زبانی دیگر تغییر می‌کند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

اِشْتَقَّ الْعَرَبُ مِنْ «كَنْز» أَفْعالاً مِثْلَ «يَكْنِزونَ».

ترجمهعرب‌ها از «کنز» فعل‌هایی مانند «یکنزون» ساخته‌اند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

تَبادُلُ الْكَلِماتِ بَيْنَ اللُّغاتِ أَمْرٌ طَبيعيٌّ.

ترجمهدادوستد واژه‌ها میان زبان‌ها امری طبیعی است.

۴
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

مثال‌های آموزشی و بازنویسی برای تمرین ترجمه ـ بخش ۴

مثال یا بازنویسی آموزشی

وَ قَدْ أَثَّرَتِ الْعَرَبيَّةُ أَيْضاً في الْفارِسيَّةِ بَعْدَ الْإِسْلامِ.

ترجمهعربی نیز پس از اسلام بر فارسی اثر گذاشته است.

۵
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

گفت‌وگوی تمرینی و بازنویسی آموزشی

مثال یا بازنویسی آموزشی

هَلْ كُلُّ كَلِمَةٍ مُشْتَرَكَةٍ بَيْنَ اللُّغَتَيْنِ عَرَبيَّةُ الْأَصْلِ؟

ترجمهآیا هر واژهٔ مشترک میان دو زبان، عربی‌ریشه است؟

مثال یا بازنویسی آموزشی

لا؛ فَبَعْضُها فارِسيُّ الْأَصْلِ وَ دَخَلَ الْعَرَبيَّةَ.

ترجمهنه؛ برخی فارسی‌ریشه‌اند و وارد عربی شده‌اند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

تَبادُلُ الْكَلِماتِ يَدُلُّ عَلىٰ تَواصُلِ الشُّعوبِ.

ترجمهدادوستد واژه‌ها نشان‌دهندهٔ ارتباط ملت‌هاست.

۶
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

جمله‌های تمرینی و بازنویسی آموزشی

مثال یا بازنویسی آموزشی

اَلرّياحُ تَجْري بِما لا تَشْتَهي السُّفُنُ.

ترجمهبادها برخلاف خواستهٔ کشتی‌ها می‌وزند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

كانوا يَكْتُبونَ رَسائِلَ، وَ لَمْ يَكْتُبوا شَيْئاً في هٰذا الْيَوْمِ.

ترجمهنامه‌هایی می‌نوشتند، ولی امروز چیزی ننوشتند.

دقت ترجمه: «كانوا + مضارع» ماضی استمراری و «لم» ماضی منفی می‌سازد.

۷
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

نمونهٔ تحلیل ترجمه

فَقَدْ نُقِلَتْ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ أَلْفاظٌ فارِسِيَّةٌ كَثيرَةٌ

ترجمهزیرا واژه‌های فارسی بسیاری به عربی منتقل شده‌اند.

نقلت مجهول، فارسیة ویژگی واژه‌ها و إلى العربية مقصد انتقال است.

ترجمه و تحلیل حساس

دقت کنرابطهٔ زمان‌ها چیست؟

كانَ التُّجّارُ يَنْقُلونَ الْكَلِماتِ.

ترجمهبازرگانان واژه‌ها را منتقل می‌کردند.

كان گذشته و ينقلون کار ادامه‌دارِ آنان را می‌سازد.

۸
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

واژگان بافتی ۱

مُفْرَداتٌواژگانتَبادُلُ الْمُفْرَداتِ: تبادل واژه‌ها.
نُفوذٌنفوذازْدادَ نُفوذُ اللُّغَةِ: نفوذ زبان افزایش یافت.
بَضائِعُکالاهابَعْضُ الْبَضائِعِ: برخی کالاها.

واژگان بافتی ۲

تَبادُلٌدادوستد، مبادلهتَبادُلُ الْكَلِماتِ طَبيعيٌّ: دادوستد واژه‌ها طبیعی است.
تُرْجِمَترجمه شدتُرْجِمَ الْكِتابُ: کتاب ترجمه شد.
شائِعٌرایجهٰذا لَفْظٌ شائِعٌ: این واژه‌ای رایج است.
۹
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

كان فقط بود نیست

كانَ عِنْدي كِتابٌ.

ترجمهکتابی داشتم.

كان با خبر ساده «بود»؛ با مضارع «می‌کرد»؛ با ماضی یا قد و ماضی «کرده بود»؛ با لـ یا عند «داشت» می‌دهد. در بیان صفت همیشگی، «است» هم ترجمهٔ مناسب است.

رابطهٔ زمان‌ها

كانَ الطّالِبُ قَدْ كَتَبَ دَرْسَهُ.

ترجمهدانش‌آموز درسش را نوشته بود.

در كان يقرأ استمرارِ خواندن در گذشته و در كان قد قرأ تقدمِ خواندن بر زمانِ گذشتهٔ دیگر دیده می‌شود. هر دو را «خواند» کردن بخشی از معنا را حذف می‌کند.

دام ترجمه و قواعد

ظاهر گذشتهٔ كان را به همهٔ بافت‌ها تحمیل نکن. در وصفِ پایدارِ خدا، ترجمهٔ «است» مطابق توضیح کتاب ممکن است؛ قرینه مهم‌تر از ترجمهٔ مکانیکی است.

۱۰
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

نمونهٔ تشریحی

صورت«كانَ لِصَديقي مُعْجَمٌ» را طبیعی ترجمه کن.

پاسخدوستم فرهنگ لغتی داشت.

چرا؟ كان با لِـ داشتن در گذشته را می‌رساند؛ ترجمهٔ لفظی «بود برای دوستم» روان نیست.

مرور یک‌دقیقه‌ای

صورتدر «نُقِلَتْ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ أَلْفاظٌ فارِسِيَّةٌ»، جهت انتقال واژه‌ها چیست؟

پاسخواژه‌ها از فارسی به عربی منتقل شده‌اند.

چرا؟ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ مقصد و فارِسِيَّةٌ زبانِ مبدأ واژه‌ها را روشن می‌کند؛ جهت را نباید وارونه کرد.

شدن و نبودن

صارَ الْبابُ مَفْتوحاً؛ لَيْسَ الْبابُ مُغْلَقاً.

ترجمهدر باز شد؛ در بسته نیست.

صار و أصبح در نمونه‌های درس «شد» هستند؛ ليس یعنی «نیست». این‌ها را مجهولِ صرفی فرض نکن. مضارعِ صار «يصير» و أصبح «يصبح» است.

۱۱
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

نمونهٔ تشریحی تکمیلی

صورت«نَظَّفَ الطُّلّابُ الصَّفَّ فَأَصْبَحَ نَظيفاً» یعنی چه؟

پاسخدانش‌آموزان کلاس را تمیز کردند و کلاس تمیز شد.

چرا؟ أصبح نتیجهٔ کار قبلی را بیان می‌کند؛ اینجا معنی صبح‌کردن مناسب نیست.

تمرین تشریحی ۱

صورت«لَيْسَ الْكِتابُ جَديداً» را ترجمه کن.

پاسخکتاب نو نیست.

چرا؟ ليس نفیِ خبر را می‌رساند؛ «نبود» زمان را عوض می‌کند.

تمرین تشریحی ۲

صورت«كانَ عِنْدَنا مُعْجَمٌ» یعنی چه؟

پاسخفرهنگ لغتی داشتیم.

چرا؟ كان همراه عندنا داشتن در گذشته را می‌رساند.

۱۲
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ یازدهم • درس ۷

تمرین تشریحی ۳

صورت«كانوا يَكْتُبونَ بِالْعَرَبِيَّةِ» را ترجمه کن.

پاسخبه عربی می‌نوشتند.

چرا؟ كانوا همراه مضارع استمرار در گذشته را می‌سازد.

تمرین تشریحی ۴

صورت«كانَ حامِدٌ قَدْ قَرَأَ الْكِتابَ» چه تفاوتی با «قَرَأَ حامِدٌ الْكِتابَ» دارد؟

پاسخحامد کتاب را خوانده بود؛ حامد کتاب را خواند.

چرا؟ اولی خواندن را پیش از موقعیت گذشتهٔ دیگری قرار می‌دهد.

تمرین تشریحی ۵

صورتبخوان: «نُقِلَ كِتابٌ مِنَ الْفارِسِيَّةِ إِلَى الْعَرَبِيَّةِ.» جهت انتقال و معلوم/مجهول را بگو.

پاسخکتابی از فارسی به عربی منتقل/ترجمه شد؛ فعل مجهول است.

چرا؟ من مبدأ و إلى مقصد را نشان می‌دهد؛ مترجم در جمله معرفی نشده است.

۱۳
رندو مکس | جمع‌بندیپایهٔ یازدهم • درس ۷

تَأْثيرُ اللُّغَةِ الْفارِسِيَّةِ عَلَى اللُّغَةِ الْعَرَبِيَّةِ

برای یک پاسخ تشریحی کامل، ترجمهٔ دقیق، نشانهٔ قاعده و دلیل انتخابت را کنار هم بنویس تا چیزی جا نماند.

مرور پایانی

حالا یک‌بار متن‌های عربی این جزوه را بدون نگاه به ترجمه بخوان؛ سپس مرجع ضمیر، زمان فعل و واژهٔ حساس هر جمله را مشخص کن.

۱۴

جزوه رایگان و نکات ناب رندو مکس

این صفحه برای جست‌وجوی «جزوه عربی یازدهم فصل ۷»، «نکات ناب عربی» و مرور سریع کنکور و امتحان نهایی آماده شده است.