جلد نکات ناب عربی رندو مکس

عربی پایهٔ دهم

درس ۸: صِناعَةُ التَّلْميعِ فِي الْأَدَبِ الْفارِسِيِّ

بودجه‌بندی پیشنهادی مطالعه

ترجمه و مفهوم • واژگان بافتی • قاعدهٔ کلیدی • دام امتحانی • نمونه و مرور تشریحی
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

گزیدهٔ متن کتاب و مثال‌های آموزشی ترجمه ـ بخش ۱

گزیدهٔ متن درس

إِنَّ اللُّغَةَ الْعَرَبِيَّةَ لُغَةُ الْقُرْآنِ وَ الْأَحاديثِ وَ الْأَدْعِيَةِ.

ترجمههمانا زبان عربی زبان قرآن و حدیث‌ها و دعاهاست.

دقت ترجمه: این عبارت آغاز متن درس است؛ ادامهٔ جمله دربارهٔ بهره‌گیری شاعران ایرانی از عربی است.

مثال یا بازنویسی آموزشی

إِذا غابَ عَنّي حَبيبٌ تَأَلَّمْتُ وَ إِذا قَرُبَ مِنّي سَلِمْتُ.

ترجمهاگر محبوبی از من دور شود رنج می‌برم و اگر نزدیکم شود آرام می‌یابم.

مثال یا بازنویسی آموزشی

أَلا يا أَيُّهَا السّاقي أَدِرْ كَأْساً وَ ناوِلْها.

ترجمههان ای ساقی، جامی بگردان و آن را بده.

دقت ترجمه: «ها» به جام برمی‌گردد.

۲
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

مثال‌های آموزشی و بازنویسی برای تمرین ترجمه ـ بخش ۲

مثال یا بازنویسی آموزشی

يا مَنْ هَجَروني وَ عَزَّ عَلَيْهِمْ وِصالي.

ترجمهای کسانی که از من جدا شدید و پیوند من بر شما دشوار شد.

مثال یا بازنویسی آموزشی

ما مَرَّ يَوْمٌ إِلّا وَ أَنا أَرْجو أَنْ تَكونَ آتِياً.

ترجمهروزی نگذشت مگر آنکه امیدوار بودم در حال آمدن باشی.

مثال یا بازنویسی آموزشی

سَلِ الْمَصانِعَ في الْفَلَواتِ عَنِ الْغَيثِ.

ترجمهاز آب‌انبارهای بیابان دربارهٔ باران بپرس.

دقت ترجمه: «مصانع» در بافت شعر آب‌انبارهاست، نه کارخانه‌ها.

۳
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

مثال‌های آموزشی و بازنویسی برای تمرین ترجمه ـ بخش ۳

مثال یا بازنویسی آموزشی

تَفوحُ رائِحَةُ الْوُدِّ في عَشِيَّتي وَ غَداتي.

ترجمهبوی دوستی در آغاز شب و آغاز روزم می‌پیچد.

۴
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

گفت‌وگوی تمرینی و بازنویسی آموزشی

مثال یا بازنویسی آموزشی

أُريدُ شَريحَةً جَديدَةً وَ بِطاقَةَ شَحْنٍ بِخَمْسَةٍ وَ عِشْرينَ ريالاً.

ترجمهسیم‌کارتی تازه و کارت شارژ بیست‌وپنج ریالی می‌خواهم.

مثال یا بازنویسی آموزشی

هَلْ يُمْكِنُني شَحْنُ الْإِنْتَرْنِتِ بِهٰذِهِ الْبِطاقَةِ؟

ترجمهآیا می‌توانم اینترنت را با این کارت شارژ کنم؟

مثال یا بازنویسی آموزشی

هٰذِهِ الْبِطاقَةُ لا تَعْمَلُ؛ سَأُبَدِّلُها لَكَ.

ترجمهاین کارت کار نمی‌کند؛ آن را برایت عوض می‌کنم.

دقت ترجمه: «ها» به کارت برمی‌گردد.

۵
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

جمله‌های تمرینی و بازنویسی آموزشی

مثال یا بازنویسی آموزشی

عَيِّنِ اسْمَ الْفاعِلِ وَ اسْمَ الْمَفْعولِ: كاتِبٌ، مَكْتوبٌ.

ترجمهاسم فاعل و اسم مفعول را مشخص کن: نویسنده، نوشته‌شده.

دقت ترجمه: کاتب انجام‌دهنده و مکتوب انجام‌شده را می‌رساند.

مثال یا بازنویسی آموزشی

رَأَيْتُ كاتِباً مَشْهوراً؛ هَلْ «كاتِباً» فاعِلُ الْجُمْلَةِ؟

ترجمهنویسنده‌ای مشهور دیدم؛ آیا «کاتباً» فاعل جمله است؟

دقت ترجمه: خیر؛ نوع واژه اسم فاعل است، ولی در جمله نقش مفعول دارد.

۶
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

نمونهٔ تحلیل ترجمه

أَبْياتاً مَمْزوجَةً بِالْعَرَبِيَّةِ وَالْفارِسِيَّةِ

ترجمهبیت‌هایی آمیخته با عربی و فارسی.

ممزوجة ویژگی بیت‌هاست؛ هر دو زبان را نگه دار. عبارت بخشی از توضیحِ سرودنِ ملمّع است.

ترجمه و تحلیل حساس

دقت کننوع مشتق و مفهوم جمله را بگو.

اَلْكِتابُ مَكْتوبٌ بِالْعَرَبِيَّةِ وَ الْفارِسِيَّةِ.

ترجمهکتاب به عربی و فارسی نوشته شده است.

مكتوب اسم مفعول و خبر است؛ باء زبانِ نگارش را نشان می‌دهد.

۷
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

واژگان بافتی ۱

مُلَمَّعٌشعر آمیخته از دو زبانمُلَمَّعُ سَعْدِيٍّ: ملمّع سعدی.
مَصانِعُآب‌انبارها در بافت این شعرسَلِ الْمَصانِعَ: از آب‌انبارهای بیابان بپرس؛ «مصانع» در این شعر کارخانه نیست.
وُدٌّعشق، دوستیرائِحَةُ الْوُدِّ: بوی عشق.

واژگان بافتی ۲

غَداةٌآغاز روزعَشِيَّتي وَ غَداتي: آغاز شبم و آغاز روزم.
مَصْراعٌمصراع؛ جمع: مَصاريعُقَرَأْتُ مَصْراعاً عَرَبِيّاً: مصراعی عربی خواندم.
مَكْتوبٌنوشته‌شدهاَلنَّصُّ مَكْتوبٌ: متن نوشته شده است.
۸
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

انجام‌دهنده و انجام‌شده

اَلْكاتِبُ مَعْروفٌ.

ترجمهنویسنده شناخته‌شده است؛ الكاتب اسم فاعل و مبتداست.

فاعِل مانند كاتِب انجام‌دهنده و مَفْعول مانند مَكْتوب انجام‌شده را می‌رساند. این نام‌ها نوعِ واژه‌اند، نه نقش آن در جمله.

گروه آغازشده با مُـ

اَلْبابُ مُغْلَقٌ.

ترجمهدر بسته است؛ مغلق اسم مفعول است.

در نمونه‌های جدول کتاب، مُرْسِل فرستنده و مُرْسَل فرستاده‌شده است. کسرهٔ حرف پیش از آخر در اولی و فتحهٔ آن در دومی کمک به تشخیص می‌کند.

دام ترجمه و قواعد

تشخیص جامد از مشتق و ساختن اسم از فعل خواسته نمی‌شود. نوع واژه را با نقش فاعل/مفعول در جمله مخلوط نکن.

۹
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

نمونهٔ تشریحی

صورت«اَلْمُعَلِّمُ» و «اَلْمُعَلَّمُ» چه فرقی دارند؟

پاسخآموزش‌دهنده؛ آموزش‌داده‌شده.

چرا؟ کسره و فتحهٔ لامِ مشدد معنای کنشگر و پذیرنده را تغییر می‌دهند.

مرور یک‌دقیقه‌ای

صورتاسم فاعل و مفعول را در «اَلطّالِبُ كاتِبٌ وَ دَرْسُهُ مَكْتوبٌ» بیاب.

پاسخ«اَلطّالِبُ» و «كاتِبٌ» هر دو اسم فاعل‌اند و «مَكْتوبٌ» اسم مفعول است.

چرا؟ طالِب از طَلَبَ و كاتِب از كَتَبَ بر وزن فاعِل ساخته شده‌اند؛ مَكْتوب از كَتَبَ بر وزن مَفْعول است. مبتدا یا خبر بودن، نوع صرفی واژه را تغییر نمی‌دهد.

مبالغه و بافت

هُوَ خَبّازٌ وَ أَخوهُ حَدّادٌ.

ترجمهاو نانواست و برادرش آهنگر است.

فَعّال و فَعّالَة می‌توانند فراوانیِ صفت یا کار را برسانند: غَفّار بسیار آمرزنده و عَلّامَة بسیار دانا. ولی خَبّاز نانوا و ثَلّاجَة یخچال‌اند؛ وزن مشترک مجوز ترجمهٔ همه با «بسیار» نیست.

۱۰
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

نمونهٔ تشریحی تکمیلی

صورتدر «رَأَيْتُ كاتِباً» آیا کاتب فاعل جمله است؟

پاسخخیر؛ نوع واژه اسم فاعل، اما نقش آن مفعول است.

چرا؟ کاتب کسی است که گوینده او را دیده؛ اسم فاعل بودن نقش مفعولی را منع نمی‌کند.

تمرین تشریحی ۱

صورت«اَلْكِتابُ مَكْتوبٌ بِالْعَرَبِيَّةِ» را ترجمه کن.

پاسخکتاب به عربی نوشته‌شده است.

چرا؟ مكتوب حالتِ انجام‌شده را بیان می‌کند.

تمرین تشریحی ۲

صورتدر «هُوَ غَفّارٌ» غفار چه معنایی می‌دهد؟

پاسخاو بسیار آمرزنده است.

چرا؟ شدت و فراوانیِ آمرزش را می‌رساند.

۱۱
رندو مکس | نکات ناب عربیپایهٔ دهم • درس ۸

تمرین تشریحی ۳

صورت«اَلْمُرْسِلُ» کدام است: فرستنده / فرستاده‌شده؟

پاسخفرستنده.

چرا؟ حرف پیش از آخر کسره دارد؛ مُرْسَل فرستاده‌شده است.

تمرین تشریحی ۴

صورتدر «رَأَيْتُ الْمُعَلِّمَ» نوع و نقش المعلّم را بگو.

پاسخاسم فاعل؛ مفعول.

چرا؟ او آموزش‌دهنده است، ولی در این جمله موردِ دیدن قرار گرفته است.

تمرین تشریحی ۵

صورتبخوان: «اَلْكِتابُ مَكْتوبٌ بِالْفارِسِيَّةِ وَ الْعَرَبِيَّةِ. قَرَأْتُهُ.» ضمیر و دو زبان را در ترجمه حفظ کن.

پاسخکتاب به فارسی و عربی نوشته‌شده است؛ آن را خواندم.

چرا؟ هُ به کتاب برمی‌گردد؛ زبان‌های متن دو تا هستند.

۱۲
رندو مکس | جمع‌بندیپایهٔ دهم • درس ۸

صِناعَةُ التَّلْميعِ فِي الْأَدَبِ الْفارِسِيِّ

برای یک پاسخ تشریحی کامل، ترجمهٔ دقیق، نشانهٔ قاعده و دلیل انتخابت را کنار هم بنویس تا چیزی جا نماند.

مرور پایانی

حالا یک‌بار متن‌های عربی این جزوه را بدون نگاه به ترجمه بخوان؛ سپس مرجع ضمیر، زمان فعل و واژهٔ حساس هر جمله را مشخص کن.

۱۳

جزوه رایگان و نکات ناب رندو مکس

این صفحه برای جست‌وجوی «جزوه عربی دهم فصل ۸»، «نکات ناب عربی» و مرور سریع کنکور و امتحان نهایی آماده شده است.