كانَ ذُو الْقَرْنَيْنِ مَلِكاً عادِلاً مُوَحِّداً، وَ كانَ يَحْكُمُ مَناطِقَ واسِعَةً.

ترجمهذوالقرنین پادشاهی دادگر و یکتاپرست بود و بر سرزمین‌های پهناوری فرمان می‌راند.

دقت ترجمه: «كان يحكم» در این روایت، گذشتهٔ استمراری است.

سافَرَ إِلىٰ مَغْرِبِ الشَّمْسِ ثُمَّ إِلىٰ مَشْرِقِها.

ترجمهبه مغرب خورشید و سپس به مشرق آن سفر کرد.

دقت ترجمه: «ها» به خورشید برمی‌گردد.

وَصَلَ بَيْنَ سَدَّيْنِ إِلىٰ قَوْمٍ لا يَكادونَ يَفْقَهونَ قَوْلاً.

ترجمهمیان دو کوه به مردمی رسید که نزدیک بود هیچ سخنی را نفهمند.

قالوا إِنَّ يَأْجوجَ وَ مَأْجوجَ مُفْسِدونَ فِي الْأَرْضِ.

ترجمهگفتند: یأجوج و مأجوج در زمین فساد می‌کنند.

فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجاً عَلىٰ أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنا وَ بَيْنَهُمْ سَدّاً؟

ترجمهآیا مالی برایت قرار دهیم تا میان ما و آنان سدی بسازی؟

قالَ ما مَكَّنّي فيهِ رَبّي خَيْرٌ فَأَعينوني بِقُوَّةٍ.

ترجمهگفت: آنچه پروردگارم مرا در آن توان داده بهتر است؛ پس با نیروی کار یاری‌ام کنید.

آتوني زُبَرَ الْحَديدِ حَتّىٰ إِذا ساوىٰ بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قالَ انْفُخوا.

ترجمهقطعه‌های آهن بیاورید؛ تا وقتی میان دو سوی کوه را برابر کرد گفت: بدمید.

حَتّىٰ إِذا جَعَلَهُ ناراً قالَ آتوني أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْراً.

ترجمهتا وقتی آن را چون آتش کرد، گفت: مس گداخته بیاورید تا بر آن بریزم.

فَمَا اسْطاعوا أَنْ يَظْهَروهُ وَ مَا اسْتَطاعوا لَهُ نَقْباً.

ترجمهپس نتوانستند از آن بالا روند و نتوانستند در آن سوراخی ایجاد کنند.

هَلْ عِنْدَكُمْ غُرْفَةٌ هادِئَةٌ؟ ـ نَعَمْ، هٰذا مِفْتاحُ غُرْفَتِكُمْ.

ترجمهآیا اتاقی آرام دارید؟ ـ بله، این کلید اتاق شماست.

مَتىٰ يَبْدَأُ الْفُطورُ وَ الْغَداءُ وَ الْعَشاءُ؟

ترجمهصبحانه، ناهار و شام چه زمانی آغاز می‌شوند؟

غُرْفَتُكُمْ رَقْمُها مِئَتانِ وَ عِشْرونَ لا ثَلاثُمِئَةٍ وَ ثَلاثونَ.

ترجمهشمارهٔ اتاقتان دویست‌وبیست است، نه سیصدوسی.

فُتِحَ الْبابُ وَ اسْتُخْدِمَ الْحَديدُ في بِنَاءِ السَّدِّ.

ترجمهدر باز شد و آهن در ساخت سد به کار گرفته شد.

دقت ترجمه: هر دو فعل با حرکتِ مجهول آمده‌اند.

ما ذُكِرَ اسْمُ الْعامِلِ في هٰذِهِ الْجُمْلَةِ.

ترجمهنام انجام‌دهنده در این جمله ذکر نشد.

دقت ترجمه: «ذُكِرَ» ماضی مجهول است؛ حرکت خود فعل معیار تشخیص است.