پیشخوانی قبل از کلاس یعنی موضوع جلسه را بشناسید و سؤالهایی را که میخواهید هنگام تدریس دنبال کنید، یادداشت کنید. لازم نیست درس را از قبل کامل یاد بگیرید. خروجی این کار میتواند یک برگه کوتاه باشد: موضوع درس، یک نکته آشنا و یک ابهام مشخص. اگر برای آمادهشدن، تدریس کامل دیگری میبینید و تمرینهای اصلی را هم انجام میدهید، دیگر فقط پیشخوانی نمیکنید؛ دارید بخشی از زمان آموزش را به قبل از کلاس منتقل میکنید.
قبل از شروع، محدوده جلسه را پیدا کنید
از تکلیف معلم، برنامه کلاس یا پایان جلسه قبل مشخص کنید قرار است کدام بخش تدریس شود. اگر محدوده معلوم نیست، سراغ خواندن چند فصل پشت سر هم نروید؛ ابتدا موضوع جلسه را بپرسید. کتاب یا همان منبعی را باز کنید که در کلاس استفاده میشود تا زمان آمادهسازی صرف جابهجایی میان چند جزوه نشود.
پیشخوانی را در کنار تکلیف و مرور درس قبلی قرار دهید، نه به قیمت حذف آنها. اگر برنامه روز پر است، میتوانید آمادهسازی را به دیدن عنوانها و نوشتن یک سؤال محدود کنید. برای هماهنگکردن این کار با روزهای حضور در مدرسه، راهنمای برنامهریزی کنکور برای دانشآموز مدرسه را ببینید.
پیشخوانی را در سه گام انجام دهید
- ساختار را ببینید: عنوان، زیرعنوانها و مثالهای همان بخش را نگاه کنید. در یک جمله بنویسید موضوع جلسه چیست؛ فعلاً به دنبال حفظ جزئیات نباشید.
- آشنا و ناآشنا را جدا کنید: کنار یک نکته آشنا علامت بگذارید و محل ابهام را با شماره صفحه یا مثال مشخص کنید. «این درس را نمیفهمم» برای پرسیدن در کلاس خیلی کلی است.
- ابهام را به سؤال تبدیل کنید: بهجای رونویسی متن، بنویسید دقیقاً چه توضیحی کم دارید؛ معنی یک اصطلاح، دلیل یک مرحله یا تفاوت دو نمونه؟ برگه را برای کلاس نگه دارید.
از ابتدا برای این کار یک بازه کوتاه در برنامه تعیین کنید و با پایان آن متوقف شوید. مدت ثابت برای همه درسها و دانشآموزان لازم نیست. معیار پایان، داشتن تصویری اولیه و سؤال قابل پیگیری است؛ تمامکردن همه تمرینها شرط حضور در کلاس نیست.
مثال: آمادهشدن برای یک درس فارسی
فرض کنید جلسه بعد قرار است بخشی از یک متن ادبی بررسی شود. عنوان و بند تعیینشده را میخوانید، یک واژه ناآشنا را مشخص میکنید و مینویسید: «مرجع این ضمیر در جمله دوم چیست؟» لازم نیست پیش از کلاس شرح کامل متن را از چند منبع پیدا کنید. در کلاس، پاسخ همین سؤال و دلیل آن را یادداشت میکنید؛ بعد از کلاس دوباره جمله را میخوانید تا ببینید میتوانید ارتباط آن را توضیح دهید یا نه.
این مثال، پیشنهاد اجرایی تحریریه برای آمادهشدن در کلاس است؛ گزارش تجربه یک دانشآموز یا نقلقول از مدرس نیست. اگر معلم تکلیف مشخصی برای پیش از کلاس داده است، همان تکلیف مبنای کار باشد.
اگر پیش از تدریس چیزی نفهمیدیم، چه کنیم؟
نفهمیدن بخش تازه بهتنهایی نشان نمیدهد که پایه شما ضعیف است؛ هنوز آموزش آن را ندیدهاید. محل توقف را مشخص کنید و توضیح معلم را دنبال کنید. اگر در کلاس هم مشکل به مطلبی از قبل برمیگردد، نام همان پیشنیاز را از معلم بپرسید. برای تصمیم درباره جبران آن، راهنمای تشخیص ضعف در مباحث پایه موضوع جداگانهای دارد؛ لازم نیست پیشخوانی یک جلسه را به شروع دوباره همه کتابها تبدیل کنید.
برگه پیشخوانی بعد از کلاس چه کاربردی دارد؟
کنار هر سؤال یکی از این وضعیتها را بنویسید: «پاسخ روشن شد»، «باید تمرین کنم» یا «هنوز باید بپرسم». برای مورد دوم، تمرین مرتبطِ تعیینشده در کلاس را انجام دهید؛ برای مورد سوم، شماره صفحه و محل ابهام را همراه سؤال بفرستید یا در فرصت پرسش مطرح کنید. سؤال حلنشده را فقط با رنگیکردن متن، تمامشده حساب نکنید.
پیشخوانی به آمادهشدن برای آموزش مربوط است؛ بازگشت به مطلب آموختهشده کار دیگری است. برای ادامه مسیر پس از کلاس، روش صحیح مرور و سنجش یادآوری را بخوانید. لازم نیست هر بار تمام مراحل آمادهسازی را تکرار کنید.
چه زمانی پیشخوانی را کوتاهتر یا حذف کنیم؟
- وقت تکلیف اصلی را میگیرد: محدوده آمادهسازی را کمتر کنید و ببینید آیا با یک سؤال مشخص هم میتوانید وارد کلاس شوید.
- به جستوجوی بیپایان پاسخ تبدیل شده است: منبع را به متن کلاس محدود کنید؛ پاسخ ابهام آموزشی را در جلسه پیگیری کنید.
- فقط رونویسی تولید میکند: بهجای خلاصه بلند، محل ابهام و سؤال را ثبت کنید.
- در چند جلسه خروجی قابل استفادهای ندارد: بررسی کنید آیا محدوده درست را خواندهاید و آیا برگه واقعاً در کلاس استفاده شده است. در صورت نبود نیاز، زمان را به تکلیف یا مرور اختصاص دهید.
برای تصمیم دقیقتر، زمان صرفشده، برگه سؤالها و تکلیفهای عقبمانده را کنار هم بگذارید. اگر تشخیص اولویتها دشوار است، در مشاوره کنکور برای تنظیم برنامه و پیگیری آن همین شواهد را مطرح کنید: آیا آمادهسازی به دنبالکردن کلاس کمک کرده یا فقط برنامه را سنگینتر کرده است؟ هدف گفتوگو انتخاب کاری است که در برنامه واقعی شما جا بگیرد و نتیجهاش قابل بررسی باشد.